ياشاسين آذربايجان - Long live Azerbaijan

کولتورون دوشونجه و دونيا گؤروشو بويوتونداکي ده یيشيم باشقا (دیگر) بوتون بويوتلاري تئمه لده ن ائتکيله ر. آذربایجان تورکله ري نين دوشونسه ل و دونيا گؤروشو چاپيندا اوغراديقلاري کولتوره ل ده یيشيکليک؛ اونلارين توپلومسال ذهنییتيني، ائوره ني آنلاييش، يوروملاما و قاوراييش بيچيمله ريني، قوتساللاريني و ده یر سيستئمله ريني ده یيشمه کله قالامازدي. چونکو آرتيق ايچينده بولوندوقلاري دونيايي فرقلي گؤرويور و فرقلي يوروملويورلاردي.

(بو يازي اؤزل اولاراق باي بک اؤچون کؤچورولوب و ديزي اولاراق يايينلانير.)

۲ – کولتورون بويوتلاري

کولتور قاورامي نين (کولتوره ل سيستئمين) سينيرلاريني و بويوتلاريني بئليرله مه ک چوخ چئتين بير آيريم ياپماقتير. چئتينليک و سورون، کولتورو اولوشتوران فرقلي آلان و بويوتلارين ايچ ايچئليغي و آرالارينداکي ايليشکي و ائتکيله شيمده ن قایناقلانماختادير. چونکو کولتور، بير بيرييله ايليشکي و ائتکيله شيم ايچينده بولونان پارچالاردان اولوشان بير بوتوندور. پارچالار ايسه سيستئمده ن کوپوک اولاراق بير شئي ايفاده ائتمه ز. ” گؤروسوز قاوراملار بوش، قاورامسيز گؤروله ر کؤردور. ” ديیه ن ائ. کانت فلسفي بيلگي نين کايناغيني اولوشتوران ده نه يسه ل و اوسسال بيلگيله رين بيربيرينده ن تام اولاراق آيريلامازليقلاريني هاقلي اولاراق کانيتلاميشتير.

بو باخيمدان سوسيولوژيک آنلامدا اوچ بويوتلو سوسيال (توپلومسال) –کولتوره ل گئرچئکليک پاراديگما آچيسيندان شئکيل ۱’ده گؤستئريلديگي کیمین کولتور، ائن سويوت يؤنونده ن ائن سوموت يؤنونه ده ک ايلک آشامادا ائن قابا بيچيمي عائله ” دوشونجه ” ، ” نورملار ” و ” ماده ” اولاراق اوچ بويوتا آيريلابيلير. گئنه لليکله کولتورون ” ايده ولوژي ” بويوتو دوشونجه و نورملار بويوتونون بيله شيمينده ن، ” تئکنولوژي ” بويوتو ايسه نورملار و ماده بويوتونون بيله شيمينده ن مئيدانا گئلمه کتئدير.

اوچ بويوتلو سوسيال (توپلومسال)-کولتوره ل گئرچئکليک آلاني

پروفسور. دکتر. بئيلو ديکئچليگيل (۱۹۹۴:۳۷) اين ده بئليرتتيغي کیمین اوچ بويوتلو سوسيال (توپلومسال)-کولتوره ل گئرچئکليک آلاني پاراديگماسي توپلومسال ياشامين فرقلي آلانلاري نين ايچ ايچئليغيني يانسيتماکلا بيرليکته اوچ آيري تورده ن اولوشان ده یيشيک سورولاري يانيتلامايا چاليشماختادير. شئکيل ۲’ده ده گؤرولدوغو کیمین سورو تيپله ري بؤجور دير؛ نه اؤچون؟، نئجه؟ و نه ؟. پوزيتيويست و قونوانسييونه ل سوسيولوژيک ياخلاشيملار سوسيال (توپلومسال)-کولتوره ل گئرچئکليگه ايليشکين کيمي سورولاري يانيتسيز بوراخيب سيرا ديشي توتماقتادير. چونکو سوسيولوژيگي داها چوخ دوغا بيليمله رينه بئنزه تمه چاباسيندان قایناقلانان کيمي مه تودولوژيک سورونلاري واردير. بو دورومدا سوسيولوژي نين اؤنونو آنجاق سمبليک ائتکيله شيمجي، ائتنومه تودولوژيک و فئنومه نولوژيک ياخلاشيملار آچابيلميشله ردير. بؤيله جه سوسيال (توپلومسال)-کولتوره ل گئرچئکليگي ماددي و ماددي اولمايان ايکي بويوتلو آنلاييشلا آچیقلاماق یه رينه داها توتارلي و قاپساملي اولان اوچ بويوتلو سوسيال (توپلومسال)-کولتوره ل گئرچئکليک آلاني آنلاييشيعيلا آچیقلاماق کيمي مه تودولوژيک سورونلاري گيده ره بيلميشتير.

سوسيال (توپلومسال)-کولتوره ل گئرچئکليک پاراديگماسييلا نه يين، نئجه و نه اؤچونليغي قولايليکلا آچیقلانابيلمه کتئدير. دولاييسييلا اينسان اوغلونون بييولوژيک، پسيکولوژيک، سوسيولوژيک و فلسفي گئره کسينيمله ري ( ” نه ” له ر)، هانچی يؤنتئم قورال و نورملار سيستئمي عائله ( ” نئجه ” لار)، هانچی تئمه ل قبوللر، ايلکئله ر و اينانچ سيستئمله رينه ( ” نه اؤچون ” له ر) گؤره گيده ريلمه ليدير؟، سورولاريني يانيتلييور. بؤيله جه بيره يله رين نه يي، نئجه و نه اؤچون ياپتيکلاري و ايستئديکله ري آچیقلانابيلير. بو پاراديگمادا دورومسالليق اؤنئملي یه ر توتماقتادير. ياني اولاي و اولگولارين نه اؤچونليغيني، نئجهليغيني و نه ليغيني آچیقلاماقتا دورومدان دوروما ده یيشيک سونوچلارا و جواب لارا وارابيليريز. بو ياخلاشيم يا دا پاراديگما، دوزه نين دوراغان اولماديغيني دولاييسييلا سوسيال (توپلومسال)-کولتوره ل ديناميزمي ياني سوره کلي ده یيشئن سوره جي وورگولاماقتادير.

بو باخيمدان اينسان اوغلونون توم دوشونسه ل آکتيويتئله ري، دوشله ري و دوشونجه ياپيتلارييلا اورونله ري، تئمه ل قبوللري، آنلام کودلاري و اينانچ سيستئمله ري کولتورون دوشونجه بويوتونو اولوشتوراراق ” نه اؤچون ” سوروسونا جواب ورير. يازيلي و يازيلي اولمايان نورملار ياني ياسالار، قالیب داورانيشلار، گئله نه ک گؤره نه کلر و تؤره له ر کولتورون نورماتيف بويوتونو اولوشتوراراق ” نئجه ” سوروسونو يانيتلاماقتادير. آيريجا توم تئکنولوژيک اورونله ر – باسيتتئن کارماشيغا – و ده یر عطف ائدیله ن حاضير ماددي وارليقلار کولتورون ماده بويوتونو اولوشتوروب ” نه ” سوروسونو يانيتلار.

بورايا ده ک چوخ قيسسا و آنا خطلرييلا آچیقلانان، کولتور قاورامي نين تانيملاري و بويوتلاري آچيسيندان گونئي آذربایجان تورک کولتورو’نون بوگونکو دورومونو ائله آليب اينجه له مه یه چاليشاجاغيم. اينجه له مه ده اوبژئکتيفليک ايلکئسينه باغلي قالمايا چاليشاراق الشتيره ل و يورومسال نيتئليکته اولماکلا بيرليکته داها اؤنجه ده ن آچیقلانان قاورامسال و کورامسال چئرچئوله ر ايزله نه جه کتير.

کولتور قيسساجا اينسانين ياپيپ ائتتيغي هئر شئيدير؛ ده ميشتيک. پئکي، باخاق گونئي آذربایجان تورکله ري نين ياپيپ ائتتيکله ري نه له ردير و هانچی اؤلچوده کئندي اؤز کولتوره ل ده یر له ريني ياشاماقتا و يانسيتماقتالار. اؤنجه کولتورون تانيمي و بويوتلاري آچيسيندان قونويا ياخلاشاجاغيم. اوچ بويوتلو سوسيال (توپلومسال)-کولتوره ل گئرچئکليک پاراديگماسي و کولتورون ده یيشيک بويوتلاري آچيسيندان گونئي آذربایجان تورک کولتورو’نون دوشونجه ، نورم و ماده بويوتلارينا قيسساجا گؤز آتاليم.

دوشونجه بويوتو

گئنل اولاراق گونئي آذربایجان تورکو وارليغي و ائوره ني نئجه تاسارلاماقتا و آنلاملانديرماختادير؟ سوروسونو، ايسلام ديني هئم ده شيعي مذهبي نين يورومويلا ديیه يانيتلايابيليريز. بو باخيمدان گونئي آذربایجان تورکله ري نين آنلام کودلاري، ده یر سيستئمله ري و اينانيش بيچيمله ري بويوخ بير اؤلچوده عرب کولتورو’نون ائوره ن آچیقلاما موده لي اولان ايسلام ديني و اونون اؤنجه شووبييیه گروبو و سونرا باشقا (دیگر) فارس کؤکئنلي گروپلار طرفيندان ده یيشتيريلميش و يوروملانميش فارس کولتورو’يله ائنتئگره ائتتيريلميش، فارسلارين ايسلام آنلاييشي اولاراق بيچيمله نميش و اورتايا چيکميش شيعي مذهبي طرفيندان اولوشماختادير. قيسساجا بوگون گونئي آذربایجان تورکله ري نين ده یر سيستئمله ري نه ره ده يسه تمامن عرب و فارس کولتورله ري نين ده یر سيستئمله رينده ن اولوشماختادير. ائسکي تورک اينانچ سيستئمينده ن گيرميش کيمي نادير اؤغئله ري ده يوخ سايماق دوغرو اولماز البته . فقط بو اؤغئله ر بير کولتور سيستئميني بوتون اولاراق ياشاداجاق اؤلچوده ايشلئوسه ل گؤرونمه مه کتئدير.

کولتوره ل سيستئمين بو تئمه ل بويوتونداکي -دوشونجه ، دونيا گؤروشو- تئمه ل ده یيشيکليگين اوزه رينده ن قولايجا گئچيله مه ز IXX. يوزييلدا باي بک-اين عباسيله رين فارس کؤکئنلي خلیفه سي مامون طرفيندان ياخالانيپ اؤلدورولمه سي عائله آذربایجان تورکله ري نين عربلارين باسقيسينا قارشين کئندي کولتورله ريني ياشاتماق ايچين سوردوردوکله ري سون ديره نيش چابالاري دا قيريلميش اولدو. آذربایجان تورکله ري آرتيق تامامييلا ده یيشيک بير دونيايا گيرمه ک زوروندا قالاراق کئندي کولتوره ل ده یر له رينه يابانجيلاشما و یئني يابانجي کولتورون ده یر له ريني اؤزومسه مه سوره جينه گيرميش اولدولار. آرتيق دونيايي و وارليغي کئندي گؤزله رييله ده یيل باشکاسي نين زورلا آرماغان ائتتيغي گؤزلوکله رله گؤرمه دؤنه مي باشلاميشتير. ياني بو کولتوره ل تئماس و ائتکيله شيم سونوجو آذربایجان تورک کولتورو ائتکيله یه ن ده یيل ائتکيله نه ن کولتور سيستئمي قونومونا گئلميشتير. آرديندان آذربایجان’ين چئوره سينده و کئندي ايچينده گئليشئن سوره چله ر سونوجو بو اينانيش بيچيمينه -ايسلام- یه ره ل گؤمله کله ر گييديريلدي و ده یيشيک بيچيمله ر قازانديريلدي. شيمدي بورادا مه زهئپله ر تاريخينه گيرمه ک ايستئمييوروم. چونکو قونويو آشار و توپارلامايي گوچله شتيرير. نه تيجه عایديبارييله آذربایجان تورکله ري بويوخ بير اؤلچوده فارسلاشتيريلميش ايسلام آنلاييشي شيعي مذهبيني اؤزومسه یه ره ک یئني کولتوره ل آشاما و سوره جه گيرميشله ردير.

کولتورون دوشونجه و دونيا گؤروشو بويوتونداکي ده یيشيم باشقا (دیگر) بوتون بويوتلاري تئمه لده ن ائتکيله ر. آذربایجان تورکله ري نين دوشونسه ل و دونيا گؤروشو چاپيندا اوغراديقلاري کولتوره ل ده یيشيکليک؛ اونلارين توپلومسال ذهنییتيني، ائوره ني آنلاييش، يوروملاما و قاوراييش بيچيمله ريني، قوتساللاريني و ده یر سيستئمله ريني ده یيشمه کله قالامازدي. چونکو آرتيق ايچينده بولوندوقلاري دونيايي فرقلي گؤرويور و فرقلي يوروملويورلاردي.

_ _ _ _ _ _ _
مربوط اُلان یازیلار

• ===> گونئي آذربایجان تورک کولتورونون ماکرو دوزلمده سوسيولوژيک ده یر له نديريلمه سي - آرتوم دينچ (ايکينجي بؤلوم)
• ===> گونئي آذربایجان تورک کولتورونون ماکرو دوزلمده سوسيولوژيک ده یر له نديريلمه سي - آرتوم دينچ (بيراينجي بؤلوم)

• تاپيلمادي

http://www.baybak.com بای بک سایتیندان پرینت اولوب
http://www.11007.baybak.com/511.azr یازینین اینترنت آدرسی