ديلسيزله شمه ميزين قيسسا تاريخي: مشروطه يئنيلگيسي و انجومن-ي آزربايجان يانيلقيسي - مئهران باهارلي
بای بک، آذربایجان | هفته اوچی, 11th بهمن , 2008 اینجی ایل, چولا 00:02 [am] | تورکجه, مقاله
 |
. | تورک و آزربايجانلي شخصييت و آخيملار آراسيندا، ايران مشروطه حرکتي´ني باشاريلي بير اولوسال ترپه نيش (حرکت) اولاراق گٶره نلرين ساييسي هئچ ده آز دئييلدير. اونلار بو ترپه نيشه (حرکته) قاتيلانلاري، اونون جرگه لرينده اٶزلريندن قوچاقليق، ايگيدليک، باهاديرليق و آلپليق گٶسته ره نلري آزربايجان و تورک خالقينين اولوسال (ميللي) قهرماني دييه سونور، آنير و آغيرلاييرلار. مشروطه حرکتي´نه قاتيلانلار، قوچاق، ايگيد، آلپ و باهادير اولابيله رلر، و بو ترپه نيش (حرکت) اٶزه لليکله دوغوردوغو يٶنه تگيل (سيياسي) سونوجلار آچيسيندان، فارس بودونو (خالقي) و فارسيستان اٶلکه سي اوچون سون درجه اوغورلو بير تاريخي اولاي ساييلابيله ر. آنجاق بو ترپه نيش (حرکت)، تورک خالقي و آزربايجان اٶلکه سي اوچون کسينليکله نه باشاريلي و نه ده اولوسال اٶزه لليکلري، ايچه رييي، قازانيملاري اولان بير حرکت دئييلدير. حتتا ياخشيجا ايرده له ندييينده، بو حرکتين اٶزه لليکله سونوجلاري باخيميندان بوتونويله و يوزده يوز آزربايجان و تورک خالقينين علئيهينه اولدوغو گٶزله مله نه جکدير (موشاهيده اولوناجاقدير): |
“مشروطه” يئنيلگيسي
تورک و آزربايجانلي شخصييت و آخيملار آراسيندا، ايران مشروطه حرکتي´ني باشاريلي بير اولوسال ترپه نيش (حرکت) اولاراق گٶره نلرين ساييسي هئچ ده آز دئييلدير. اونلار بو ترپه نيشه (حرکته) قاتيلانلاري، اونون جرگه لرينده اٶزلريندن قوچاقليق، ايگيدليک، باهاديرليق و آلپليق گٶسته ره نلري آزربايجان و تورک خالقينين اولوسال (ميللي) قهرماني دييه سونور، آنير و آغيرلاييرلار. مشروطه حرکتي´نه قاتيلانلار، قوچاق، ايگيد، آلپ و باهادير اولابيله رلر، و بو ترپه نيش (حرکت) اٶزه لليکله دوغوردوغو يٶنه تگيل (سيياسي) سونوجلار آچيسيندان، فارس بودونو (خالقي) و فارسيستان اٶلکه سي اوچون سون درجه اوغورلو بير تاريخي اولاي ساييلابيله ر. آنجاق بو ترپه نيش (حرکت)، تورک خالقي و آزربايجان اٶلکه سي اوچون کسينليکله نه باشاريلي و نه ده اولوسال اٶزه لليکلري، ايچه رييي، قازانيملاري اولان بير حرکت دئييلدير. حتتا ياخشيجا ايرده له ندييينده، بو حرکتين اٶزه لليکله سونوجلاري باخيميندان بوتونويله و يوزده يوز آزربايجان و تورک خالقينين علئيهينه اولدوغو گٶزله مله نه جکدير (موشاهيده اولوناجاقدير):
١- مشروطه حرکتي، فارس ميللييتچيلييي و فارس ميللييتچيلرينين قاجار تورک ارکله تينين (دٶولتينين) گٶوده سينه داراشما، اونا بوتونويله حاکيم اولما و اونو –باشيندا بير تورک آزربايجانلي خاقان (شاه) دورسا دا- ايچدن اله گئچيرمه لريني ساغلاميشدير.
٢- مشروطه حرکتي ييرمي ايل کيمي قيسسا بير سوره ده، تورک آزربايجان قاجار دٶولتينين ييخيلماسي و ايران´لا بيرليکده گونئي آزربايجاندا دٶولت- سيياسي ايقتيدارين تورک خالقينين اليندن چيخماسي ايله سونوجلانيبدير. بئله جه تورک خالقي مين ايللردن سونرا ايلک دفعه دٶولتسيزله شيبدير.
۳- “انجمنهاي ايالتي و ولايتي” ايله، داها اٶنجه دن ايران´ا حاکيم اولان تورک دٶولتلرينين ايداري دوزگه سينده کي (سيستئمينده کي) “ممالک محروسه” قاورامي، ايران´ين دٶولت و سيياسي کولتوروندن سيلينيب سيليمله نميشدير (حذف اولموشدور). بونونلا دا آزربايجان´ين بير اٶزگون “مملکت” و اولکه اولدوغو گئرچه يي دانيلميش و ايران´ين سيرادان بير بٶلگه سينه چئوريلميشدير.بای بک
۴- “انجمنهاي ايالتي و ولايتي” ياساسي ايله بيرليکده ايران´ين ايداري بٶلگوسونده (تقسيمات اداري) رسمي بيچيمده آزربايجان´ين تورپاق بوتونلويو پوزولموشدور. آزربايجان مملکتي بو ياسا ايله، آزربايجان ايالتي؛ زنجان، همدان، عراق، گيلان، کوردوستان، کيرمانشاهان ويلايتلري آراسيندا بٶلوشدورولموشدور.
۵- مشروطه آناياساسي ايله بيرليکده- قاجارلارين قيزيلباش (تورک علويليک) مذهبينده اولمالارينا رغمن- فارسلارين مذهبي اولان ايمامي شيعيليک دٶولت رسمي ديني قونومونا ديرمانديريلميشدير. بو آدديملا خالقيميزين ديلينين فارسلاشماسينا اک اولاراق، دين باخيميندان دا فارسلاشماسينين يولو آچيلميشدير.
“انجومن-ي آزربايجان” يانيلقيسي
مشروطييت حرکتينه قوشوت (موازي) اولاراق، بو دٶنه مده قورولان آزربايجان انجومني ده، دئييله نلرين ترسينه - قاجار دٶولتين باشي و مشروطه حرکتينين باشچيليغي تورکلرين و آزربايجانليلارين الينده اولماسينا رغمن- آنا جيزقيلاردا فارسچي بير سيياست ايزله ميشدير. بو انجومنده توپلانان آيدينلارين، گنه لده تورک ميللي بيلينجدن (شوعوردان) محروم و ايران اٶزه کلي (مرکزلي) اولدوقلاري سٶيله نه بيله ر. بونلار آزربايجان انجومنلرينده، فارسجايا توغرالي (رسمي) و اوستون بير قونوم باغيشلاياراق، تورکجه ني توغرادان (رسمييتدن) دوشورموش و رسمي آلانلاردا اونو ايشه يارامايان بير ديل حالينا گتيرميشديرلر. انجومن و اونو اولوشدوران آيدينلارين، آزربايجانلا تورک خالقينين ديلسيزله شديريلمه سينده، ايران´ين ياخين تاريخينده تورکجه نين آستين (خور) و فارسجانين اوستون ديل گٶرونمه دبينين يئرله شمه سينده تاريخي سوروملولوق و سوچلاري واردير:
١- بو انجومنين ياييملاديغي اورقان-قزئت، بير نئچه قوشوغو (شئعري) چيخارساق، بوتونويله فارس ديلينده ياييملانيردي.
٢- بو انجومن اويه لييينه (عوضولويونه) سئچيلمه نين قوشوللاريندان (شرطلريندن) بيري–آزربايجان´ين ديلي اولان تورکجه دئييل- فارسجا بيلمک اولاراق بليرتيلميشدي. بئله جه تورکجه بيلمک انجومنلره اويه لييين قوشولو (شرطي) اولاراق گٶرولمه دييي کيمي، يالنيز تورکجه بيله نلر ده انجومنلره اويه اولماقدان يوخسون (محروم) بيراخيلميشلاردير.بای بک
٣- “انجمنهاي ايالتي و ولايتي” آدلانان قوروملارين ياساسيندا، ايراندا ايلک کز رسمي قوناملارا (مقاملارا) آتانماق اوچون فارسجا اوخور-يازار (باسواد) اولماق قوشولو (شرطي) گتيريليبدير. بو يانليش توتومونسا (موضئعينسه)، فارس ديلينين ييرمينجي يوز ايل ايران´يندا توغرالي (رسمي) و ارکله ت (دٶولت) ديلي اولما آيريجاليغي قازانماسي، و تورک ديلينين بو قونوملاريني ايتيرمه سينده اولدوقجا بليرله ييجي ائتگيسي اولوبدور.
ايران´ي قورتارماق آدينا، آزربايجان´ي اونوتماق
بو قونو ايله ايلگيلي آشاغيداکي آلينتي وارليق درگيسيندندير: (مشروطييت دٶنه مي آزربايجاندا (ايراندا) تورکجه مطبوعات و نشرييات-١. وارليق، ٢٧.نجي ايل، پاييز و قيش، ٣٨۴، سايي ١٣٩-١٣٨”)
“انجومن قزئتينين ايلک ساييسي ١٩٠۶ (١٣٢۴) ايلينده تک بير صحيفه شکلينده تبريزده يايينلانميشدير…. مشروطييت اينقيلابي سايه سينده اورتايا چيخان ايالت و ويلايت انجومنلري آراسيندا ان اٶنه ملي و گوجلو مٶوقئعه صاحيب اولان “تبريز ميللي انجومني”نين اورقاني اولاراق يايينلانان “انجومن” قزئتي، يالنيز تبريز و آزربايجان´ين دئييل، ايران´ين هر طرفيندن اٶزه لليکله ده تئهران´دا جريان ائده ن مشروطييت خبرلريني ائحتيوا ائتديييندن چوخ اٶنه ملي بير يئره صاحيبدي. قزئت بعضي ساييلاريندا چيخان بير نئچه شئعري ايستيثنا سايماقلا تامامن فارسجادير….
قزئتين ١٠٧ نجي ساييسيندان ائعتيبارن ايالت و ويلايت انجومنلرينين قانون لاييحه سي سيرايلا يايينلانميشدير. لاييحه يه گٶره هر بير ايالتده انجومن آدلي بير ايالت انجومني (مجليسي) اولوشدورولماليدير. انجومن عوضولري خالقين سسي ايله سئچيلير. سيچيجيلرين ايران تبعه سي و ٢١ ياشين اوزه رينده اولماسي، ايالتده ائوي و مولکو بولونماسي، يا دا بير باشا وئرگي وئرمه سي شرطدير. قادينلار سئچيملره قاتيلابيلمه زلر. آدايلار (کانديدالار) ايسه، ان آز ٣٠ ياشيندا اولدوب، فارسجا اوخوما-يازماغي بيلمه ليديرلر.
مشروطييت آناياساسيندا (قانون اساسي) رسمي ديلدن سٶز ائديلمه دييي حالدا، فارسجا اوخوما-يازما بيلمه نين شرط اولاراق بليرله نمه سي و دولاييسي ايله ده ساده جه تورکجه اوخوما-يازما بيله ن بير اينسانين آزربايجان انجومن سئچيملرينه کانديدا اولماقدان محروم ائديلمه سي، مشروطييت دٶنه مينده فارس ديلينين داها رسمي بير ايستاتو قازانماسينا يول آچان و تورکجه نين آرتيق رسمي مرکزلرده بير ايشه ياراماياجاغي آنلامينا گله ن بو مادده، تورکلرين مشروطييت دٶنه مينده اوغراديقلاري ان بٶيوک ضرر اولموشدور. مرکزي حٶکومتين تورکلرين الينده بولونماسي و مشروطييت حرکتي بايراغينين دا آزربايجانليلار الينده اولماسي، تورکجه نين ده فارسجانين يانيندا رسمي ايستاتو قازانابيلمه سي اوچون الوئريشلي بير شراييط ياراتماسينا رغمن، آزربايجان آيدينلاري بوتون ايران´ي قورتارماق آدينا، آزربايجان´ي تامامن اونوتموشلار…..”
هارادا يانيلديق، نه دن يئنيلديک؟
گٶروندويو کيمي، ايران مشروطيت حرکتي سونوجوندا تورک خالقي اٶز ميللي-تاريخي دٶولتيني ايتيرميش، دٶولتسيزله شه ره ک فارس خالقينين سيياسي بويوندوروغو آلتينا گيرميش، فارسجا ايراندا گئده ره ک بيرجه توغرالي (رسمي) و ارکله ت (دٶولت) ديلي اولما آيريجاليغيني الده ائتميش، فارس ايمامي شيعيلييي تورک خالقي و آزربايجان´ين رسمي و دٶولت مذهبي-ديني اولموش؛ آزربايجان اٶلکه سي يوز ايللردن بري يييه اولدوغو رسمي “مملکت” قونومونو ايتيريب، تورپاق بوتٶولويو پوزولموشدور.بای بک
تورک خالقي و گونئي آزربايجان´ين وارليغيني دانان و گله جه ييني يوخ ائده ن بئله بير حرکتي، قوتلانماسي گره که ن بير اولاي اولاراق گٶرمک اولاسي (مومکون) دئييلدير. اوچرا (چونکو) بو، تاريخي، باشيميزا گله نلري، ندن باشيميزا گلديکلري و بيزيم اونلارداکي پاييميزي آنلاماماق، گٶرمه مک دئمکدير. بوگون بيزيم ديلسيز بير خالق اولاراق ياشاماغيميزدا، سون يوز ايلده ياپديغيميز يانليشليق و يانيلقيلارين چوخ بٶيوک پايي واردير. ايران مشروطييت حرکتي بونلارين ان اٶنه مليسيدير. ايران مشروطه حرکتي، سون يوز ايللرده تورک خالقي و گونئي آزربايجان´ين اوغراديغي ان آغير يئنيلگي و يئدييي ان سارسيتيجي گوپسه ک (ضربه) دير. بيزجه مشروطه حرکتيني بير ميللي باشاري دييه آلقيلاماق و ده يه رله نديرمک، گونئي آزربايجان و ايران تورکلري طرفيندن، يئته رينجه دوشونولمه دن، اينجه له نمه دن و ايرده له نمه دن منيمسه نميش – بوندا ييرمينجي يوزايل بويونجا فارس ميللييتچيلري و سولچولارينين تبليغاتي و معنوي باسقيسينين دا اوينامي (رولو) واردير- يانليش بير داورانيشدير.
سٶزلوک:
آتانماق Atanmaq : منصوب شدن
آچي Açı : زاويه
آخيم Axım : جريان
آستين Astın : پست، خوار
آغيرلاماق Ağırlamaq : گرامي داشتن، بزرگداشتن
آلان Alan : عرصه
آلپ Alp : قهرمان، دلاور
آلقيلاماق Alqılamaq : ادراک کردن
آلينتي Alıntı : اقتباس
آنجاق Ancaq : اما، لاکن
آنماق Anmaq : ذکر کردن
آيريجاليق Ayrıcalıq : امتياز
ائتگيلي Etgili : موثر
ارکله ت Ərklət : دولت
اوچرا Uçra : چونکه، زيرا
اوخوريازار Oxuryazar : باسواد
اوستون Üstün : برتر
اوغراماق Uğramaq : مواجه شدن
اولاسي Olası : ممکن
اولاي Olay : حادثه
اولوسال Ulusal : ملي
اوينام Oynam : رل
اويه Üyə : عضو
ايچه ريک İçərik : مضمون
ايرده له مک İrdələmək : تدقيق کردن
ايزله مک İzləmək : تعقيب کردن
ايگيد İgid : دلاور، جسور
اٶزگون Özgün : اصيل
اٶزه ک Özək : مرکز
باخيم Baxım : منظر، نقطه نظر
باشاري Başarı : موفقيت
باشاريلي Başarılı : موفق
باهادير Bahadır : قهرمان، دلاور
بليرتمک Bəlirtmək : معين کردن
بليرله ييجي Bəlirləyici : تعيين کننده
بودون Budun : خلق، توده مردم
بيرجه Bircə : يگانه
بيلينج Bilinc : شعور
ترپه نيش Tərpəniş : حرکت
توتوم Tutum : موضع
تورپاق بوتونلويو Torpaq bütünlüyü : تماميت ارضي
توغرا Tuğra : رسميت
توغرالي Tuğralı : رسمي
جيزقي Cızqı : خط
خاقان Xaqan : پادشاه
دب Dəb : مد
دوزگه Düzgə : سيستم
سارسيتماق Sarsıtmaq : تضعيف کردن
سوچ Suç : گناه
سوروملولوق Sorumluluq : مسئوليت
سوره Sürə : مدت
سونماق Sunmaq : تقديم کردن، عرضه کردن
سونوج Sonuc : نتيجه
سيرادان Sıradan : پيش پا افتاده
سيليمله مک Silimləmək : حذف کردن
قازانيم Qazanım : دست آورد
قاورام Qavram : مفهوم
قوتلاماق Qutlamaq : مبارک داشتن، جشن گرفتن
قوچاق Qoçaq : پهلوان
قوشوت Qoşut : موازي
قوشوق Qoşuq : شعر
قوشول Qoşul : شرط
قونام Qonam : مقام
قونوم Qonum : موقعيت
گوپسه ک Güpsək : ضربه شديد
گٶزله مله مک Gözləmləmək : مشاهده کردن
گٶوده Gövdə : بدنه
يئته رينجه Yetərincə : بقدر کافي
يئنيلگي Yenilgi : مغلوبيت، شکست
يانليش Yanlış : غلط، نادرست
يانيلقي Yanılqı : اشتباه، توهم
ياييملاماق Yayımlamaq : منتشر کردن
يوخسون Yoxsun : محروم
يوز ايل Yüzil : قرن
يييه Yiyə : صاحب، مالک
يٶنه تگي Yönətgi : سياست
يٶنه تگيل Yönətgil : سياسي
، بیر میللتین سسی
پایلاش | پرینت
بورا باغلي يازيلار:
- خوروز قويروغي می، یوخسا عباس-ا آند ایچمک می؟ مرتضی نگاهی نه دئيير؟
- سنين کيمي قارداش اولماز اولايدي !؟٫ (الهام عليئو) - ماحمود علي چؤهره قانلي
- ايلهام اليئو-ين آدي متبوعاتي ان چوخ تعقيب٫ اذيت ائديب و ژورناليستلري اؤلدورن ۱۰ ديکتاتورلا ياناشي چکيلدي
- علييئولر عاييله سي ده پارچالاندي
- توران خانيم جاويد - گؤنتاي گئنجآلپ
- چرا نبايد به سرويسهاي اينترنتي غير تورک اطمينان نمود؟ الفبا را چه کنيم؟
- ساختاکارليق باش توتمادي
- ناتو-دان آذربايجانا ديپلوماتيک هوجوم
- ائلچي بئیله اوز- اوزه - گؤنتاي گئنجآلپ (جاوانشير)
- چاغداش تاريخيميزين پلان آرخاسي و چاغداش ميللي هرکاتيميزين موباريزه و مقصد ستراتئژيسي! (اون دؤردونجو بؤلوم) - رحيم جاوادبئيلي
http://www.baybak.com
بای بک سایتیندان پرینت اولوب
http://www.11007.baybak.com/4372.azr
یازینین اینترنت آدرسی
گوروش کاپانیبدی