گونه‌هاي حيات وحش استان اردبيل در تنگناي زياده‌خواهي‌هاي انسان امروزي

بای بک، آذربایجان | يئلگؤن, ۱-ي چيلله , ۱۱۰۰۷ اینجی ایل, چولا ۱۹:۳۹ [آ.خ] | خبرلر, فارسجا

گونه‌هاي حيات وحش در استان اردبيل با دست درازي بي‌امان انسان به عرصه‌ها و زيستگاه‌هاي طبيعي به‌تدريج در حال عقب نشيني به كوهستان‌هاي سخت گذر و داخل جنگل‌هاي خلوت هستند.

اين گونه‌ها تا سال‌هاي نه‌چندان دور در زيستگاه‌هاي متنوع كه از سراشيبي هاي منتهي به رودخانه آراز (ارس) در جلگه گرم مغان شروع و با گذر از دشت اردبيل به دره‌ها، دامنه‌ها و قله‌هاي برف گرفته سبلان مي‌رسيد، زندگي مي‌كردند.

چهره اين زيستگاه‌ها اكنون با خالي شدن حيات وحش و پوشش گياهي آن‌ها دستخوش تغيير شده است.

به گزارش خبرنگار ايرنا تا چند دهه قبل در رودخانه بالخلو كه از مركز شهر اردبيل مي‌گذرد، انواع ماهي وجود داشت و اين رودخانه به همين علت به بالخلو (ماهي‌دار) در ميان ساكنان ترك زبان موسوم است، اما به‌علت تعرضات انساني و آلودگي‌هاي ناشي از زندگي ماشيني اكنون اثري از ماهي در آن مشاهده نمي‌شود.

حيات وحش دامنه‌هاي سرسبز ارتفاعات اطراف درياچه نئور در جنوب شرقي اردبيل هم در گذشته از تنوع و تراكم زيادي برخوردار بوده كه به‌دلايل مشابه اكثر آنان از بين رفته است.

دخالت انسان ، تصرف زيستگاه‌هاي اين حيوانات ، توسعه گردشگري طبيعت و ورود بيش از حد دام به مراتع گونه‌هاي حيات وحش را در تنگنا قرار داده و آنان را به بلندي‌هاي اطراف مناطقي كه پاي انسان كمتر به آنجا باز مي‌شود، كشانده است.

به گفته‌ي كارشناسان ، رودخانه‌هاي سرچشمه گرفته از دامنه كوه سبلان محل زيست بهترين نوع ماهي قزل آلا موسوم به خال قرمز در ايران است كه باوجود ممنوع بودن ، عده‌اي سودجو در بالا دست رودخانه اقدام به صيد غيراصولي و حجيم آن مي‌كنند كه نسل اين ماهي را در خطر انقراض قرار داده است.

بخشي از منطقه جنگلي آقداغ در خلخال، كوه ‪ ۴۸۱۱‬متري سبلان در اردبيل ، درياچه نئور و غار يخكان در خلخال با ‪ ۱۵‬هزار و ‪ ۹۰۰‬هكتار به عنوان منطقه حفاظت شده و اثر طبيعي ملي اعلام شده‌اند.

همچنين عرض هفت كيلومتري نوار مرزي رودخانه ارس ، منطقه آق داغ خلخال، منطقه گنديمن مشگين شهر و تالاب شورابيل با ‪ ۳۲۲‬هزار و ‪ ۷۰۵‬هكتار به عنوان مناطق شكار ممنوع از سوي حفاظت محيط زيست تعيين شده‌اند.

منطقه آقداغ در خلخال گونه‌هاي مهم حيواني نظير پلنگ ، كل و بز ، گربه وحشي، سياه گوش و انواع كبك و همچنين گونه‌هاي گياهي كمياب جهاني از جمله درخت ارس، بنه و پسته وحشي را كه در حال انقراض جهاني هستند در خود جاي داده است.

سالانه سه ميليون پرنده با اولين نشانه‌هاي پاييز از شمال سرد به سوي جنوب گرم مهاجرت كرده و از استان اردبيل در غرب و گلستان در شرق درياي خزر وارد ايران مي‌شوند.

حدود سه چهارم اين پرندگان در مسير مهاجرت خود وارد استان اردبيل شده و در زيستگاه‌هاي آن به‌صورت موقت مانده و يا تمام فصل سرد را سپري مي‌كنند.

پليكان‌هاي خاكستري ، اردك چشم طلايي ، اردك تاجدار ، غاز خاكستري ، غاز، زنگوله‌بار ، عروس ، باقرقره ، باكلان كوچك و لك لك سياه از پرندگان مهاجر و از پرندگان بومي دراج ، قرقاول ، مرغابي ، خوتكا ، چنگر ، قو ، حواسيل ، آنگوت و كاكايي در استان اردبيل مشاهده مي‌شوند.

خوك وحشي كه زاد و ولد سريعي دارد و بطور عمده در مناطق جنگلي جنوب استان اردبيل زندگي مي‌كند به‌دليل ايجاد شخم طبيعي و كمك به تجزيه گياهي و تامين غذاي پرندگان و جوندگان براي زيستگاه خود بسيار مفيد است.

تجاوز انسان به جنگل‌ها و نابودي اين زيستگاه‌هاي طبيعي اغلب باعث روي آوري اين حيوان به كشتزارها و باغات و وارد ساختن خسارت به محصولات مي‌شود.

آتش سوزي در جنگل‌ها و مراتع هم از عوامل مهمي است كه به‌واسطه ندانم‌كاري انسان و يا شرايط خاص طبيعي ، زيستگاه‌هاي حيات وحش و گونه‌هاي گياهي را از بين مي‌برد.

كوچ عشاير هم كه در قديم توسط احشام انجام مي‌شد اكنون با وسايل نقليه موتوري انجام مي‌گيرد و چراي خارج از اندازه دام در مراتع عامل مهم ديگري در نابودي زيستگاه‌هاست.

طي چند سال اخير در جنگل‌هاي استان اردبيل آتش‌سوزي‌هايي بروز مي‌كند كه كارشناسان، شرايط مساعد از جمله گرما و خشكي هوا را به عنوان يكي از علل اين رويداد ناگوار در استان مطرح مي‌كنند.

حدود ‪ ۴۰‬هزار هكتار جنگل در استان اردبيل وجود دارد كه درختاني چون فندق، راش، بلوط ، ممرز ، ازگيل و گوجه‌وحشي گونه‌هاي غالب محسوب مي‌شوند.

گزارش خبرنگار ايرنا حاكيست كه برخي شكارچيان سودجو به طور غيرقانوني وارد شكارگاه‌هاي استان شده و اقدام به شكار غيرمجاز حيواناتي از جمله كبك ، خرگوش ، سحره كوهي ، عقاب و باز مي‌كنند.

گياهان استان اردبيل هم ‪ ۶۶۷‬گونه اعلام شده است اما با توجه به مطالعاتي كه انجام گرفته تعداد گياهان استان اردبيل نبايد كمتر از پنج هزار گونه باشد و بايد ارزش آن‌ها شناسايي شوند و اگر در معرض خطر باشند احيا شوند.

زهرا پيشگاهي فرد ، دبير كميته گردشگري علمي ايران مي‌گويد : از مشكلات بخش گردشگري در ايران كم توجهي گردشگران به موضوع حفاظت از طبيعت است كه پيامد آن تخريب محيط زيست و مكان‌هاي داراي جاذبه مي‌باشد كه بايد در اين زمينه فرهنگ‌سازي و راه‌كارهايي براي رفع اين مشكل انديشيده شود.

مسوول نظارت و بازرسي اداره كل حفاظت محيط زيست اردبيل هم مي‌گويد: چراي بي رويه دام بيش از ظرفيت ، تبديل زمين‌هاي مرتعي به زمين كشاورزي به‌ويژه در مناطق كوهستاني با شيب بيش از ‪ ۱۰‬درصد ، وجود تعداد زياد شكارچيان ، تخريب جنگل به منظور تامين سوخت هيزمي و نظاير آن و صيد آبزيان با ژنراتور و سموم شيميايي از عوامل عمده تهديدكننده زيستگاه‌هاي جانوري در استان اردبيل هستند.

رضا آقاياري، در گفت و گو با خبرنگار ايرنا افزود : تعداد ‪ ۲۰۴‬گونه جانوري شامل پستانداران ، پرندگان ، خزندگان ، دوزيستان و ماهيان در استان اردبيل وجود دارد.

او گفت: ‪ ۱۲۵‬گونه پرنده در استان اردبيل شناسايي شده‌اند كه ‪ ۸۵‬گونه آن مهاجر هستند.

وي افزود: شمار تعدادي از گونه‌هاي جانوري در استان به دليل تخريب زيستگاه‌ها و شكار بي‌رويه و عوامل انساني كاهش يافته است و در صورت ادامه اين روند منجر به انقراض آنان خواهد شد.

او گفت: قوچ ، ميش ، كل ، بز ، كبك دري ، قزل آلاي خال قرمز ، پلنگ و سياه گوش ازجمله اين گونه‌هاي درحال انقراض هستند.irna