یاشاسین آذربایجان - Long live Azerbaijan

.

ایران- گورجوستان علاقه لری ۱۹۹۱-جی ایلده سووئت اتفاقي داغیلدان سونرا، موستقیللیک الده ائتمه سی ایله باشلانیب. ایران ایسلام رئسپوبلیکاسی ایلک گونلردن موستقیل گورجوستانین اراضی بوتؤولویونو دستکله میش، موستقیللیگینی تانیمیش و سیاسی علاقه لر قورماق نیتینی اعلان ائدیبدیر. ایکی اؤلکه موناسیبتلری ۱۹۹۶-جی ایله دک سورعتله اینکیشاف ائتمیش، سونرالار ایسه مختلیف عامیللره اساساً موناسیبتلر بیر قدر سویوموشدو. علاقه لرین اینکیشاف دؤورونده ایکی اؤلکه رسمیلری، یوکسک سوییه ده گؤروشلر کئچیرمیشلر. ۱۹۹۲-۱۹۹۶-جی ایللرده ائ. شئواردنادزئ ایکی دفعه ایران ایسلام رئسپوبلیکاسینا سفر ائدیب و عینی زاماندا ایران ایسلام رئسپوبلیکاسینين سابیق پرئزیدئنتی رفسنجانی و اونون بیرینجی معاوینی حبیبی گورجوستانا سفر ائتمیشلر. هابئله ایکی اؤلکه نین خاریجی ایشلر ناظیرلری دفعه لرله گؤروش کئچیرمیشلر کی، بونلارین دا نتیجه سینده ایکی اؤلکه آراسیندا ۴۰-دان چوخ مختلیف مؤوضوعلاردا سازیش ایمضالانمیشدیر [۸، ص.۷۹].

---

---

آذربایجان میللی علملر اکادئمیاسینین شرق شوناسلیق اینستیتونون علمی آراشدیریجیسی (دکترانت)

ایران ایسلام رئسپوبلیکاسینين قافقاز سییاستینده مهم حلقه لردن بیری تهران- تفلیس موناسیبتلریدیر. بو موناسیبتلر ۱۹۹۲-جی ایلده ایکی اؤلکه آراسیندا دیپلوماتیک علاقه لر قورولدوقدان سونرا مهم اهمیت کسب ائتمیشدیر. تهران گورجوستان ایله موناسیبتلره سیاسی مولاحظه لرله یاناشی، ژئو استراتژی و ایقتیصادی ماراقلاری نین تأمین اولونماسی اوچون جیدی اؤنم وئریر. بو مقصدله اورادا گئدن پروسئسلری جیدی ایزله ییر. تیفلیس موستقیللیگی نین ایلک ایللریندن اوزلشدیگی سئپاراتیزم تهلوکه سینی حل ائتمه ییب. آبخازییا و جنوبی اوسئتییادا هله ده سئپاراتیزم تهلوکه سی مؤوجوددور. گورجوستان اراضی بوتؤولوگونو قورویوب ساغلاماق اوچون غرب ایستروکتورلارینا اینتئقراسییا ائتمه یه، ناتو و آوروپا ایتیفاقینا عضو اولماقلا یئنی ایستیقامتده ایره لی گئتمه یه جان آتیر [۷، ص.۲۳].

شرق- غرب دهلیزی نین قاپیسی ساییلان گورجوستان رئسپوبلیکاسی، رئگیونون انرژی ایخراجاتیندان فایدالانیر و ژئو استراتئژی اهمیت کسب ائدیلیر. بونا گؤره ده قونشو و خاریجی اؤلکه لر گورجوسانلا علاقه قورماغا سعی گؤستریرلر.

ایران- گورجوستان علاقه لری ۱۹۹۱-جی ایلده سووئت اتفاقي داغیلدان سونرا، موستقیللیک الده ائتمه سی ایله باشلانیب. ایران ایسلام رئسپوبلیکاسی ایلک گونلردن موستقیل گورجوستانین اراضی بوتؤولویونو دستکله میش، موستقیللیگینی تانیمیش و سیاسی علاقه لر قورماق نیتینی اعلان ائدیبدیر. ایکی اؤلکه موناسیبتلری ۱۹۹۶-جی ایله دک سورعتله اینکیشاف ائتمیش، سونرالار ایسه مختلیف عامیللره اساساً موناسیبتلر بیر قدر سویوموشدو.

علاقه لرین اینکیشاف دؤورونده ایکی اؤلکه رسمیلری، یوکسک سوییه ده گؤروشلر کئچیرمیشلر. ۱۹۹۲-۱۹۹۶-جی ایللرده ائ. شئواردنادزئ ایکی دفعه ایران ایسلام رئسپوبلیکاسینا سفر ائدیب و عینی زاماندا ایران ایسلام رئسپوبلیکاسینين سابیق پرئزیدئنتی رفسنجانی و اونون بیرینجی معاوینی حبیبی گورجوستانا سفر ائتمیشلر. هابئله ایکی اؤلکه نین خاریجی ایشلر ناظیرلری دفعه لرله گؤروش کئچیرمیشلر کی، بونلارین دا نتیجه سینده ایکی اؤلکه آراسیندا ۴۰-دان چوخ مختلیف مؤوضوعلاردا سازیش ایمضالانمیشدیر [۸، ص.۷۹].

اوبیئکتیو و سوبیئکتیو عامیللر، او جومله دن غربین اوستونلوگو، ائ. شئواردنادزئنی روسیا و ایراندان اوزاقلاشدیریب، غربین موتفیقینه چئویردی و بونون تأثیری آلتیندا ایرانلا باغلی قئید ائتدیگیمیز سازیشلره عمل اولونمادی. ۱۹۹۶-جی ایلدن سونرا ایسه گورجوستان- ایران و گورجوستان- روسیا علاقه لری گئت- گئده آزالدی و گورجوستانین خاریجی سییاستینده آبش (آمریکا)، آوروپا و تورکیه دؤولتلری اهمیتلی یئر توتاراق، جیدی رول اوینادی. گورجوستانین حربی آئراپورتلاری نین برپاسی و حربی قووه لری نین حاضیرلانماسی ایشلرینی تورکیه دؤولتی اؤز عهدسینه گؤتوردو [۹].

ایران- گورجوستان ایقتیصادی علاقه لری آشاغی سوییه ده دیر. ایرانین مرکزی گؤمروک تشکیلاتی نین استاتیستیک معلوماتینا اساساً ۱۹۹۹-جو ایلده، ایراندان ایخراجات ۷.۶۵ میلیون دولار و گورجوستاندان ایخراجات ۱۵.۳ میلیون دولار دگرینده اولموشدور. یعنی ایران، گورجوستانا ایخراج ائدنلر سیراسیندا ۵۱-جی یئری و گورجوستاندان ایدخال ائدنلر سیراسیندا ۵۴-جو یئری توتور [ ۹، ص.۱۰۴].

ایکی اؤلکه نین مدنی علاقه لری چرچیوه سینده ۷ امکداشلیق سندی ایمضالانیبدیر، او ساحه ده مدنی، علمی و پئداقوژی مئموراندومو، ایران- گورجوستان دوستلوق درنگی، پارلامئنتلر آراسی دوستلوق و کینو ساحه سینده امکداشلیقلاری اولوبدور [۱۰، ص.۲۶۷-۲۷۰].

قئید ائتدیگیمیز مؤوضوعلاردا رئگیونال و بین الخالق مسئله لری نظره آلاراق، ایران ایسلام رئسپوبلیکاسینين خاریجی سیاستینده گورجوستانین یئرینی بئله ایضاح ائتمک اولار:

گورجوستان رئسپوبلیکاسی رئگیوندا اؤزونه مخصوص سیاست یئریتمه یه چالیشیر. ۲۰۰۳-جو ایلده باش وئرمیش مخمری اینقیلاب نتیجه سینده غرب یؤنلو شئوارد نادزئنین یئرینه حاکیمیته عینی سوییه لی گنج سیاستچی م. سااکاشویلی گلمیشدیر. گورجوستان ۲۷ بین الخالق تشکیلاتین عضوودور، ۱۱۷ اؤلکه ایله دیپلوماتیک علاقه سی وار و ۲۰-دن آرتیق اؤلکه ده سفیرلیگی مؤوجوددور. هابئله بين الخالق، آوروپا تهلوكه سيزليك تشكيلاتي، آورو آتلانتیک امکداشلیق تشکیلاتی، ناتونون صلح تشکیلاتی و قارا دنیز ایقتیصادی امکداشلیق تشکیلاتی کیمی اؤنملی قوروملارین عضوودور [۱۱، ص.۶۲].

قئید ائتدیگیمیز پروبلئملر ایرانین خاریجی سیاستینده اهمیتلی یئره مالیکدیر.

بئله کی، گورجوستان ناتونون شرقه گیریش قاپیسی حساب اولونور. ایران ایسلام رئسپوبلیکاسینين استراتئژی طرفداشلاری حساب اولان روسیا و ائرمنیستانین اراضیسی، شیمال و جنوب طرفدن ناتونون اینکیشافینا مانعه حساب اولونورلار. بو حالدا گورجوستانین اهمیتی آرتیر، یعنی گورجوستانین غربله امکداشلیغی، بیرباشا ایرانین تهلوکه سیزلیگی ایله علاقه داردیر.

گورجوستانین ایقتیصادی و تهلوکه سیزلیک اهمیتی، شیمال- جنوب دهلیزینده کی رولو دانیلمازدیر. گورجوستانین پلانا قاتیلیب- قاتیلماماسی ایران ایسلام رئسپوبلیکاسی اوچون مهم مسئله دیر و قئید ائتدیگیمیز دهلیزین اؤنملی حالقاسی حساب اولونور. گورجوستانین قارا دنیزله قونشولوغونون ایران- آوروپا تیجارت علاقه لرینده بؤیوک اهمیيتی واردیر. هابئله اؤلکه نین نفت و انرژی پروبلئملری، ایرانلا امکداشلیغا زمین یارادیر.

یوخاریدا قئید اولونموش پروبلئملرین آرخاسیندا دایانان عمومی پرینسیپ آنجاق روسیا- ایران موناسیبتلریدیر. ایکی اؤلکه نین ماراقلاری و رئگیوندا باش وئرن پروسئسلر، اونلاری استراتئژی طرفداش سوییه سینه چاتدیریب. ایران ایسلام رئسپوبلیکاسی بیر سیرا مسئله لره اساساً، او جومله دن خزر مؤوضوعسو، نووه پروقراملاری، آنتی غرب مؤوقعی، داخیلی ایقتیصادی و ائتنیک مسئله لری و قافقاز رئگیونونو نئیتراللاشدیرماق مقصدی ایله روسییایا باغلیدیر. او اصلینده تهرانین شیمالی قافقاز و گورجوستانلا نئجه داورانماغی روسییادان آسیلیدیر.

گورجوستان مؤلیفلریندن زوراب باتیاشویلی [۴، ص.۱۰۰-۱۰۹]، زوراب داویتاشویلی [۶، ص.۱۰۹-۱۱۶] تاریئل لئبانیدزئ ده اؤز اثرلرینده رئگیوندا مختلیف دؤولتلرین سیاستی نین مقصد و وظیفه لرینی تحلیل ائتمیشلر. اونلار گورجوستانین تورکیه، غربی آوروپا و آبشلا اینتئقراسیا پروسئسینه قوشولماسینی رئگیونون و ائله جه ده گورجوستانین گله جک اینکیشافی باخیمیندان مهم آددیم کیمی دیرلندیریرلر.

گورجوستان اوچون اؤلکه پایتاختی نین الوئریشسیز یئرده یئرلشمه سی تاریخی باخیمدان علاوه چتینلیکلر یارادیر. باکی و ایرواندان فرقلی اولاراق، تفلیس ائرمنیستان و آذربایجانا چوخ یاخین اراضیده یئرلشیر. بو عامیل ایروانداکی کیمی تيفلیسده ده تورکلرین ائتنیک چکیسی نین ان مینوموم حدده ائندیریلمه سینه اساسلی تأثیر گؤستریر. لاکین آذربایجانین گورجوستانلا موناسیبتلرینده منظره فرقلیدیر [۲، ص. ۵۶].

گورجوستان- ائرمنیستان سرحددی بویو (بورچالی) بوتؤو بیر زولاقدا تورکلرین مسکونلاشماسی، تیفلیسی تورک کندلری نین احاطه سینده یئرلشمه سی (سوغانلیق، قاراچؤپ، قارایازی، سرتیجلا- موغانلی، کارئل و کاسپی رایونلارینداکی ۴۰-دان آرتیق کند و ساير) تصادوفی دئییل. بو، بیر نؤو تفیلیسین، بوتؤولوکده ایسه گورجوستانین آوراسی اولوب. همین آورا داغیلدیقجا گورجوستانین دا ایچریدن آشینماسی پروسئسی سورعتله نیر [۳، ص. ۳۳].

تاریخاً جنوبی قافقازدا اوستونلویه جان آتان ایرانلا روسیا اساساً گورجوستان اوغروندا مباریزه آپاریردیلار. هر ایکی اؤلکه اوچون بورایا یئیلنمک بؤیوک سیاسی و ایقتیصادی اهمیت کسب ائدیردی. ایراندا مشروطه اینقیلابی و گورجولرین موسکوانین روسلاشدیرما سیاستینه قارشی مقاویمتی بو سیتواسیادا ان مهم مقام ایدی [۷، ص.۵۴۰].

باکیدا ۱۹۹۸-جی ایل سئنتیابرین ۷-۸-ده ۳۲ دؤولتین و ۱۳ بین الخالق تشکیلاتین نماینده لری نین ایشتیراکی ایله باکیدا کئچیریلن تاریخی «بؤیوک ایپک یولو»نون برپاسی اوزره بین الخالق کونفرانسدا ایمضالانان «اوروپا- قافقاز- آسیا نقلییات دهلیزی نین یارادیلماسینا دایر سازیش»ده قافقازدا صلح پروسئسینی مؤحکملندیرمه یه، قافقاز دؤولتلری نین بیر- بیریله اینتئقراسییاسینا، قارشیلیقلی آنلاشما و اعتیمادین اینکیشافینا خیدمت ائدیر. عومومیتله، ایرانین گورجوستان ایله امکداشلیغینی ضروری ائدن عامیللردن بیری آذربایجان و گورجوستانین ایشتیراک ائتدیکلری بین الخالق لایحه لرین حیاتا کئچمه سیدیر.

گورجوستان ایله آذربایجان عینی جغرافی مکاندا یئرلشیر. هر ایکی دؤولتی ژئوسیاسی منافعلر و میللی تهلوکه سیزلیک بیرلشدیریر. آذربایجان گورجوستان واسیطه سیله قارا دنیزه، گورجوستان ایسه آذربایجان واسیطه سیله خزر دنیزی ساحیلینه چیخا بیلر. قافقاز جغرافی رئگیونوندا هر ایکی دؤولتین سیاسی منافعی بیر- بیرین تاماملاییر. آذربایجان و گورجوستان آوراسیا ماتئریکی نین بیر حیصه سیدیر. لاکین ژئوسیاسی باخیمدان اونلارا یالنیز قورو ساحه سی کیمی باخماق دوزگون دئییلدیر. هر ایکی دؤولتین کئچمیشی، بو گونو و حیات طرزی دنیزله باغلیدیر. گورجوستان و آذربایجان ژئوسیاسی مکانیندا دنیز و قورونون وحدتی اراضی نین استراتئژی اهمیتینی آرتیریر. قارا دنیز و خزر دنیزی نین هاواسی، نقلیات اهمیتی، لیمانلاری، ثروتی اؤلکه نین ژئوسیاسی مؤوقعيینه اهمییتلی درجه ده تأثیر ائدیر. آمريكا بيرلشميش شتاتلاري سیاستچیسی ز. بژئزینسکی «جنوبی قافقاز دؤولتلرینی آوروپایا مئیللی دؤولتلر آدلاندیریر» [۵].

۱۹۹۷-جی ایل ۱۸ فئورالدا آذربایجانلا گورجوستان آراسیندا باکی شهرینده یئنی مقاویله ایمضالاندی. مقاویله استراتئژی، ایقتیصادی، ائکولوژی، تحصیل، ژئودئزییا، خریطه شوناسلیق، مئتولوژی، علمی- تئخنیکی، فؤوق العاده حاللار، وئرگی ساحه سینده، جینایتکارلیغا قارشی مباریزه، قارشیلیقلی تهلوکه سیزلیک، رابیطه ، سرحد ساحه سینده امکداشلیق - ساحه لرینی احاته ائدیر [۱].

استراتئژی امکداشلیق حربی، مودافیعه ، میللی تهلوکه سیزلیک، حربی تحصیل ساحه لرینی احاته ائدیر. گوام (گورجوستان، اوكراينا، آذربايجان و مولدامي) پروقرامی چرچیوه سینده میللی تهلوکه سیزلیک ساحه سینده حیاتا کئچیريلن تدبیرلر علاقه لندیریلیر. دیگر طرفدن، «ایپک یولو»نون برپاسی دا آذربایجان ایله گورجوستان آراسیندا ژئوسیاسی امکداشلیغی گوجلندیریر. گورجوستان و آذربایجان قافقازین دهلیزی حساب اولونور. قازاخیستانین نفتی، اؤزبکیستانین پامبیغی بو دهلیز واسیطه سیله آوروپایا چیخاریلیر. تورکمنیستان نفتی نین و گازینین آوروپایا چیخاریلماسی لایحه سی حاضیرلانیر. «ایپک یولو» واسیطه سیله هر ایکی دؤولت یاپونیا، چین، ایران، تورکیه، اوکراینا، روسیا، دونیا بویو اؤلکه لری، آلمانیا و آرالیق دنیزی اطرافی اؤلکه لری ایله گئنیش علاقه لر ساخلایا بیلیر.

۲۰۰۵-جی ایلین اییونوندا گورجوستان پارلامئنتی اؤلکه نین میللی تهلوکه سیزلیک کونسئپسیاسینی قبول ائدیب. اؤلکه نین میللی ماراقلاری، خاریجی سیاست پریوریتئتلری و دیگر دگرلری عکس ائتدیرن سنده گؤره، گورجوستان خاریجی سیاست طرفداشلیغی نین پریوریتئتلری آشاغیداکی کیمی قئید اولونوب:

۱. استراتئژی طرفداش – آمريكا، اوکراینا، تورکیه و آذربایجان
۲. طرفداش - روسیا
۳. پراقماتیک امکداشلیق - ائرمنیستان

گورجوستانداکی حاکیمیت دگیشیکلیگیندن سونرا بو اؤلکه نین غربله سیاسی، ایقتیصادی و حربی اینتئقراسییا کورسو داها دا گوجله نیب. جنوبی قافقاز سیاستینده گورجوستان هم آذربایجان، هم ده ائرمنیستانلا یاخشی موناسیبتلره مالیک اولماغا چالیشیر.

سئپاراتیزم، ائتنیک، موناقیشه، سوء قصد، تخریبات گورجوستانین قونشو دؤولتلره نورمال موناسیبتلرینی ضعیفله دیر. آبخازییا و جنوبی اوسئتییادا باش وئرن موناقیشه موستقیل دؤولتچیلییه ضربه وورور. ائرمنی اهالیسی نین اوستونلوک تشکیل ائتدیگی سامسخه- جاواخئتیده داشناکسوتون پارتیاسی نین دستکله دیگی «جاواهخک» ائرمنی تشکیلاتی اراضیده کی روس قوشونلاری نین چیخاریلماسینا مانع اولور، موستقیللیک طلب ائدیر. آذربایجان دؤولتی گورجوستاندا باش وئرن سئپاراتیزم حرکتلرینی پیسله ییر و بین الخالق تشکیلاتلاردا گورجوستانین منافعینی مودافیعه ائدیر.

معاصیر دؤورده گورجوستان ۲۰ خاریجی اؤلکه ده، او جومله دن، آذربایجاندا سفیرلیگینی، دایمی نوماینده لیگینی آچمیشدیر. گورجوستاندا بين الخاق مللتلر تشكيلاتينين موشاهیده چیلر میسسیاسی نین، آوروپا تهلوكه سيزليك تشكيلاتينين بین الخالق بانکی، آوروپا ایتیفاقی نین، بین الخالق والیوتا فوندونون، بین الخالق قیرمیزی خاچ و آوروپا جمعیتی نین، میقراسیا اوزره بین الخالق تشکیلاتین قافقاز بوروسونون نماینده لیکلری فعالیت گؤستریرلر. تيفیلیس شهرینده قافقاز موسلمانلاری روحانی ایداره سی نین نماینده لیگی یارادیلمیشدیر.

ايران ايسلام رئسپوبليكاسي ایله گورجوستان آراسیندا مدنی علاقه لرین اینکیشافیندا علم مرکزلری و تحصیل اوجاقلاری خصوصی رول اوینادیغينی وورغولاق اولار. گورجوستانین اساس ایران شوناسلیق تدقیقاتی مرکزی، همین رئسپوبلیکانین علملر آکادئمییاسی نین شرق شوناسلیق اینستیتوتودور. همین آکادئمیا ۱۹۴۱-ده تأسیس ائدیلمیشدیر. مدنی و ادبی مسئله لرین باغلی اولدوغو ایجتیماعی علملر شعبه سی، ۱۲ اینستیتوتدان عیبارتدیر و اونلارین ۸ اینستیتوتو ایران شوناسلیق مسئله لری ایله باغلی فعالیت گؤستریر. اونلار آشاغیداکیلاردان عیبارتدیر: شرق شوناسلیق اینستیتوتو، گورجو ادبیاتی تاریخی اینستیتوتو “شوتا روستاولی”، دیلچیلیک اینستیتوتو، ائتنوقرافیا، تاریخ، آرخئولوگیا اینستیتوتو، گورجو اینجه صنعت تاریخی اینستیتوتو، فلسفه اینستیتوتو، الیازمالاری اینستیتوتو و جنوبی اوسئتییا تدقیقات اینستیتوتو [۱۲، ص.۱۸۵].

شرق شوناسلیق اینستیتوتو: بو اینستیتوت ۱۹۴۸-ده تیفلیس شهرینده تأسیس ائدیلیب و ایران تاریخی، دیلچیلیگی، ادبیاتی، اینجه صنعتی و ایقتیصادیات ایختیصاصلاری اوزره بورادا تدقیقاتلار مؤوجوددور. گورجوستانین موختلیف آرخیو و کیتابخانالاریندا مؤوجود اولان فارس دیللی سندلر آراشدیرمانین اساسینی تشکیل ائدیر. اینستیتوتون فعالیتینه دایر حسابات هر اوچ آیدان بیر، گورجوستان علملر آکادئمیاسی شرق شوناسلیق اینستیتوتو آدیندا رسمی اورقاندا درج ائدیلیر. گورجوستان شرق شوناسلیق اینستیتوتونون بیر قروپ عضولری ایله بیرلیکده ایران ایقتیصادیاتی و تاریخینه دایر توپلو حاضیرلاییبلار. اونلاردان ک. کوتسی بیری، صفوی دؤورونده ایرانلیلارین یاشاییشی حاققیندا موستقیل و موکمل اثر چاپ ائتدیریبدیر [۱۲، ص. ۱۸۵].

گورجو ادبیات تاریخی (روستاولی): بو اینستیتوت، گورجوستانین ۱۲-جي عصرده یاشایان و همین اؤلکه نین بؤیوک ادبی شخصیتی اولان، شاعیر “شوتا روستاولی”نین آدینا آدلاندیریلمیش و ۱۹۴۲-جی ایلده تأسیس ائدیلمیشدیر. همین اینستیتوتدا اساساً گورجو ادبیات تاریخی اؤیره نیلیر. اونا گؤره ده، تدقیقاتین بیر حیصه سی فارس دیلی و ایرانلا گورجوستان آراسیندا ادبی علاقه لری و ایرانلا گورجوستانین کئچمیشینه عاییددیر. همین اینستیتوتدا بیر چوخ فارس دیلی و ادبیاتی متخصیصلری تدقیقات ساحه سینده فعالیت گؤستریرلر. بو اینستیتوت طرفیندن ۱۹۶۶-جی ایلده گورجوستان ادبیات تاریخینه دایر سیلسیله کیتابلار چاپ ائدیلدی و ایکینجی جیلدی ۱۲-۱۸-جی عصرلره عاییددیر و ایران- گورجوستان علاقه لرینه ایختیصاص وئریلیب [۱۲، ص. ۱۸۶].

تیفلیس دؤولت اونیوئرسیتئتی شرق شوناسلیق فاکولته سی: همین فاکولته گورجوستانین ایران شوناسلیق مرکزیدیر و ۱۹۴۵-جی ایلده تأسیس ائدیلیب. بو اینستیتوتون ان بؤیوک ایران شوناسلاری، تیفلیس اونیوئرسیتئتی نین بانیلریندن بیری گئورگی آخوالدییانی و پروفئسسور کوبیدزئ ایدی. تیفلیس اونیوئرسیتئتی نین تیفلیس اونیوئرسیتئتی شرق شوناسلیق بؤلمه سی آدیندا رسمی نشرییه سی ده مؤوجودور. همین اورقاندا جاری ایران شوناسلیق فعالیتلری حاققیندا معلوماتلار درج ائدیلیر [۱۲، ص. ۱۸۶].

تیفلیس دؤولت اونیوئرسیتئتی: بو اونیوئرسیتئت ۱۹۲۸-جی ایلده تیفلیسده تأسیس ائدیلمیشدی. ایران شوناسلیغین یئنی فورمادا یارانماسی و گئنیشلنمه سی همین ایلدن بو اونیوئرسیتئتین ایشه باشلاماسیندان باشلانمیشدیر. اونیوئرسیتئتین بانیلری شرق شوناسلیغین گئنیشلنمه سینه و یاییلماسینا، او جومله دن گورجوستاندا ایران شوناسلیغا بؤیوک اهمیت وئریردیلر. اونلارین فیکرینه اساساً شرق خالقلاری نین زنگین تاریخی و ادبی قایناقلاری، خصوصیله بؤیوک ایران یازیچیلاری نین اثرلری، گورجوستانین سیاسی، ایجتیماعی، ایقتیصادی، ایجتیماعی مسئله لری نین آراشدیریلیب، اؤیره نیلمه سینده بؤیوک اهمیته مالیکدیر.

تیفلیس اونیوئرسیتئتی نین ایلیک تأسیس گونلریندن ایران تاریخی و فارس دیلینین تعلیم و تدریسی ساحه سینده چوخلو فایدالی ایشلر گؤرولدو. خصوصیله تیفلیس اونیوئرسیتئتی نین شرق شوناسلیق فاکولته سی نین ۱۹۴۵-جی ایلده تأسیسیندن سونرا، بو ساحه ده تدقیقات گئت- گئده اینکیشاف ائتدی. خئیر مقصدلر نتیجه سینده ایران شوناسلیغین یایایلماسی و اینکیشافیندا، او جومله دن درس کیتابلاری نین یازیلماسی و نشری ساحه سینده چوخلو ایشلر گؤرولدو و موتخصیصلرین دیقتینه سبب اولدو. بو اونیوئرسیتئتین ایران شوناسلیق فعالیتی مرکزی عیبارتدیر: ایران دیلچیلیگی فاکولته سی (قدیم ایران دیللری). پروفئسسور کوبیدزئ ۱۹۷۰-جی ایله دک همین فاکولته نین رهبری اولموشدور [۱۲، ص. ۱۸۶].

ایران ایسلام رئسپوبلیکاسینين- گورجوستان رئسپوبلیکاسی ایله موناسیبتلری نین اینکیشافی نین نتیجه سی بوندان عیبارتدیر کی، ایران ایسلام رئسپوبلیکاسی آذربایجانا و ائرمنیستانا نیسبتاً گورجوستانا عایید پروسئسلرده بیر قدر غئیری- فعالدیر. بونون سببی کیمی آشاغیداکیلاری قئید ائتمک اولار: جغرافی و مدنی وضعیتلری خئیلی فرقلیدیر، ایکی اؤلکه آراسیندا مشترک سرحد یوخدور، ائله جه ده دین، دیل، عادت- عنعنه ، قیسماً تاریخی فاکتورلار و مدنیتلرینده کی فرقلی جهتلر موناسیبتلره اؤز تاثیرینی گؤستریر. دیگر طرفدن، بین الخالق و رئگیونال سیاسی، تهلوکه سیزلیک و ایقتیصادی پروسئسلردن ایره لی گلن عامیللر ده تأثیرسیز دئییل. ۱۹۹۱-۱۹۹۶-جی ایللر آراسی ایران ایسلام رئسپوبلیکاسی ایله گورجوستان رئسپوبلیکاسی آراسینداکی موناسیبتلرین اینکیشاف ائتمه سی غربین و روسیانین تأثیری آلتیندا سونراکی ایللرده اؤز فعاللیغینی ایتیرمیشدی.

مسئله بوندان عیبارتدیر کی، قافقازین و اورتا آسیانین قاپیسی حساب اولونان گورجوستان اراضیسینده بیر سیرا اهمیتلی مسئله لر، او جومله دن، ناتونون بورایا گلمه سی، انرژی، ترانزیت، ائتنیک و دینی مسئله لر بیرباشا اولاراق روسیانین و غربین منافعیی نین طلبلری ایله باغلیدیر. عمومیتله، رئگیوندا گئدن پروسئسلر ایران ایسلام رئسپوبلیکاسی ایله گورجوستان موناسیبتلرینده ایره لیله يیشه مانع اولوب.

رئگویندا فورمالاشان روسیا، ایران و ائرمنیستان یاخینلاشماسی گورجوستانی غرب بلوکونا، ائله جه ده آمريكا، تورکیه، آذربایجان و ایسرايله یاخینلاشدیریر. گورجوستانین بو مؤوقعیی ایستر-ایسته مز ایرانین و اونون موتفیقلرنین علیهینه دیر. ایران رسمیلری دفعه لرله موختلیف فورمادا باکی- تیفلیس- جئیهان نفت کمرینین علیهینه اولدوقلارینی و بو کمرین رئگیون اوچون ائفئکتسیزلیگینی اساسلاندیرماغا چالیشمیشلار. گورجوستانین آبخازییا، آجارییا و جنوبی اوسئتییا ویلایتلرینده گوندمه چیخان سئپاراتیزم مسئله سینده ایرانین سوسماسی اصلینده روسییانین ماراقلاری ایله اوست-اوسته دوشور.

ایران- گورجوستان ایقتیصادی موناسیبتلرینه گلدیکده بو موناسیبتلر «شیمال- جنوب نقلیات دهلیزی»نین اساسیندا فورمالاشیر. گورجوستانین قارا دنیزه چیخیشی و اونون ایران- آوروپا ایقتیصادی علاقه لرینده اوینایا بیله جک رولو ایران طرفیندن نظره آلینیر و مثبت قارشیلانیر. بوندان باشقا ایران گازی نین آوروپا اؤلکه لرینه نقل ائدیلمه سی ایشینده ده گورجوستان اراضیسی ایران- آوروپا گاز خطی اوچون هم استراتئژی، هم ده ایقتیصادی جهتدن اؤنملیدیر.

ایران- گورجوستان موناسیبتلرینده تهران سیاسی و ایقتیصادی ماراقلارلا یاناشی، هم ده ایدئولوژی پریزمادان چیخیش ائدیردی. گورجوستاندا داخیلی سیاسی شرایطین اینکیشافینا تهرانین باخیشلاری اؤزونه مخصوص اهمیته مالیک ایدی. بو ایلک نؤوبه ده ایکی اؤلکه نین علاقه لری پراکتیک اولاراق اونلارین قورولدوغو ایلک باشلانغیجدان منفی مضمونا مالیک ایدی. ایران رهبرلیگی رئگیوندا آبشین حربی ایشتیراکی نین گئنیشلنمه سیندن سون درجه ناراحاتچیلیغینی تظاهور ائتدیریردی. تهرانین فیکرینجه، گورجوستان قافقاز رئگیونوندا واشینگتونونو باشلیجا موتفیقی ایدی. پانکیسی دره سینده آنتیتئررور عملیاتلاری نین کئچیریلمه سینه آبش حربی موتخصیصلری نین جلب ائدیلمه سینه دایر گورجو رهبرلیگی نین قراری تهراندا سون درجه منفی رئاکسییا دوغورموشدو. ایران ایسلام رئسپوبلیکاسی حربی- سیاسی رهبرلیگی بو آددیملارا مرحله لر اوزره ایران ایسلام رئسپوبلیکاسینين حربی موحاریبه سینی ثبوت ائدن آددیملار کیمی، دؤولتین ایسلامی قورولوشونا آچیق زوراکی واسیطه سی کیمی باخیردیلار.

ایران منبعلری نین دگرلندیریلمه سینه گؤره آمریکا حربی قوللوقچولاری نین گورجوستاندا ایشتیراکی فاکتینا ایران ایسلام رئسپوبلیکاسینین میللی تهلوکه سیزلیگینه تهلوکه منبعی کیمی دئییل، عکسینه، اساس تهلوکه اوندان ایره لی گله بیلردی کی، تیفلیس اؤزو قافقازدا آبش (آمریکا) حربی سیاستی نین بلدچیسینه چئوریله بیلردی و رئگیوندا باش وئرن پروسئسلره اؤز تأثیری نین یوکسلدیلمه سی اوزره ایرانین بوتون سعی لرینی تجرید ائده بیلردی.

عئینی زاماندا تهرانین دگرلندیریلمه سینه گؤره، ایران ایسلام رئسپوبلیکاسینین تامامیله تجرید ائدیلمه سینه یؤنلدیتلمیش واشینگتونونو سیاستی نین تأثیری آلتیندا گورجوستان تدریجاً ایراندان اوزاق دوشور. حاضیردا گورجوستاندا ائله بیر سیاسی پارتیا، او جومله دن ده موخالیفت ایچریسیندن ائله بیر قووه مؤوجود دئییلدیر کی، ایرانین ماراقلارینا لوببیچیلیک ائتسین و ایرانپرست سیاست یئتیرسین.

سون ایللر تهران ایله تیفلس آراسیندا سیاسی و ایقتیصادی موناسیبتلرین اینکیشافی سون درجه بیاننامه خاراکتئری داشیمیشدیر. امکداشلیغی درینلشدیرمک ایستگی و گویا آرتیق تیجارت، علم، مدنیت ساحه لرینده ایمضالانماغا حاضیرلانمیش یئنی موناسیبتلر حاققیندا هر ایکی طرفین دفعه لرله ائتدیگی بیاناتلار حقیقته چئوریلمه میشدیر. حتّی ۲۰۰۳-جو ایلده گورجوستان پرئزیدئنتی نین ایرانا سفری ده موناسیبتلرده ائله بیر کؤکلو دگیشیکلییه گتیریب چیخارمادی.

قایناقلار:

۱- Həsənov Ə.M. Müasir beynəlхalq münasibətlər və Azərbaycanın хarici siyasəti. Bakı: Azərbaycan nəşriyyatı, 2005, 752 s.
۲- Ibrahimli Х. Yeni Avrasya Qafqazı. Bakı: Хəzər Universiteti nəşriyyatı, 2001, 131 s.
۳- Ibrahimli, Halieddin. Değişen Avrasyada Kafkasya. Ankara: Avrasya Bir Vakfı, Avrasya Starejik Araştırmaları Merkezi, 2001, 96 s.
۴- Батиашвили З. Теория Хантингтона и Турецко-Кавказские отношения // Центральная Азия и Кавказ (Central Asia and the Caucasus), Центр социально-политических исследований Швеция, №2(26), 2002, с. 100-109.
۵- Бжезинский З. Великая шахматная доска. Господство Америки и его геостратегические императивы. М.: Международные отношения, 2003, 256 с.
۶- Давиташвили З. Грузия: нейтралитет или западная орентация? // Центральная Азия и Кавказ (Central Asia and the Caucasus), Центр социально-политических исследований Швеция, №5(23), 2002, с. 109-116.
۷- Salamasi-Zadeh M. A Look at Georgia’s Historical Geograph: First Century to the End of the 10th century Hejira // Amu Darya. Iranian Journal of Central Asian Studies. Tahran: Winter 2000, vol. 4, No. 4, p.540-562. .
۸- خوفی, منوچهر, راهنمای صادرات به آذربایجان, تهران, مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی , چاپ اول, ۱۳۷۹
۹- امیر احمدیان, بهرام, امنیت جمهوری آذربایجان و ناتو, مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز, شماره ۴۲, تابستان ۱۳۸۲. ۷۹, ۴۰۰
۱۰- ذاکریان, مهدی, سیاست خارجی خاتمی از منظر صاحبنظران, تهران, انتشارات همشهری, چاپ اول, ۱۳۸۰, ۲۶۵ ص.
۱۱- خسروی نژاد اکبر، تحلیل ژئوپولیتیک مرز ایران و جمهوری آذربایجان و تأثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، پایاننامه، تهران، کتابخانه تخصصی وزارت خارجه، شماره آرشیو ۵۴۴، ۱۱۰ ص ۱۳۷۵
۱۲- نگاه به ایرانشناسی و ایرانشناسان کشورهای مشترک المنافع و قفقاز، تألیف و اقتباس از الهامه مفتاح، دکتر وهاب ولی، تهران، لنتشارات بین المللی الهدی، زمستان ۱۳۸۲، ۱۹۵ ص.

، بیر میللتین سسی
پایلاش | پرینت

---

بعضی عکسلر خبره باغلی اولمایا بیلیر. لطفا دیقتتلی اولون

گوروش کاپانیبدی