یاشاسین آذربایجان - Long live Azerbaijan

.

بير مودت اول مشهور يازيچي، دوکتور رضا براهنی «گوناز تي.وي»- نين آپاريجيسي احمد اوبالي-يا جانلي ائفيرده گئنيش موصاحيبه وئريب. بؤيوک يازيچي-موتفککيرين گونئي آذربايجانين تاريخي و بو گونو، ميللي-مدني پروبلئملري، ادبياتي باره ده فيکيرلري نين اهميتيني نظره آليب همين موصاحيبه نين متنيني جزئي ايختيصارلار و ضروري رئداکته ايله اوخوجولارا تقديم ائديريک. - جناب دوکتور، بير آز سيزين چتين گونلرينيزدن دانيشاق. اوشاقليغينيزدان نه فيکرينيزده وار، نه خاطيرنيز وار؟

---

---

بير مودت اول مشهور يازيچي، دوکتور رضا براهنی «گوناز تي.وي»- نين آپاريجيسي احمد اوبالي-يا جانلي ائفيرده گئنيش موصاحيبه وئريب. بؤيوک يازيچي-موتفککيرين گونئي آذربايجانين تاريخي و بو گونو، ميللي-مدني پروبلئملري، ادبياتي باره ده فيکيرلري نين اهميتيني نظره آليب همين موصاحيبه نين متنيني جزئي ايختيصارلار و ضروري رئداکته ايله اوخوجولارا تقديم ائديريک.

- جناب دوکتور، بير آز سيزين چتين گونلرينيزدن دانيشاق. اوشاقليغينيزدان نه فيکرينيزده وار، نه خاطيرنيز وار؟

- منيم مکتبه گئتمگيم ايي دونيا موحاريبه سينده ايرانين ايشغالي ايللرينه تسادوف ائدير. بو باره ده منيم بؤيوک خاطيره لريم وار و همين خاطيره لرين اکثريتيني من رومانلاريمدا يازميشام. مکتب او واخت، البتته، فارسجا ايدي. آما اوچ-دؤرد ايل سونرا دئموکرات فيرقه سي تشکيل اولوندو و مکتبه گليب دئديلر کي، هر شئيي گرک آنا ديلينده اؤيرنک. بو، ياخشي بير دؤور ايدي. چونکي بيز ائوده آناميزدان، آتاميزدان بير ديلي اؤيرنميشديک، آما مکتبه گلنده گؤردوک کي، اورادا آيري بير ديل وار. منيم نظريمده بو، بؤيوک بير فاجيعه دير کي، کيمسه بير ديلله دوغولا، آما تحصيل آلماق ايسته ينده آيري بير ديلده اوخويا. طبيعي کي، اينسان اؤز ديلينده اوخوماقلا ياناشي باشقا ديللرده ده تحصيل آليرسا، بو، چوخ ياخشي بير شئيدير، اوستونلوکدور. آما تأسوف کي، بيزده بو جور دئييلدي. من دوشونورم کي، ايراندا فارسجا آلينان تحصيل عومومن آنا ايله اوشاقلارين علاقه سيني قيرير.

چونکي آنادان اؤيره نيلن ديلده اينسانلار آراسيندا دويغو، محبت، ياخينليق اولور و اينسان ائله کي، باشقا ديلده بيليک قازانماغا باشلايير، همين ديلي و ياخينليغي اونودوب، نئجه دئيرلر، باشقا ديلين ايچريسينه گيرير. بونون نتيجه سي بير نؤو پارچالانماقدير، ايکي يئره بؤلونمکدير، ايکيلشمکدير و اصلینده آناني اونوتماقدير، آناني ياددان چيخارماقدير. سونرالار بو آنا منيم يازيلاريمدا بؤيوک بير رول اوينايير، چونکي اينسان محبته اوز توتماق، دونيانين بو فاجيعه لريندن دينجلمک ايسته ينده، اوندا همين محبته قاييدير، آما اورادا دا او ديلي حبس ائله ييبلر، قويماييبلار کي، آزاد صورتده گليب بيزه يئتيشسين و بيز هر شئيي ايسته ديگيميز کيمي دئيه بيلک. اونا گؤره بو، اؤزونو ادبيات ساهه سينه کئچيرير و حتّی اينسان ايلک ۷-۶ ايلده اؤيرنديگي آنا ديليني باشقا ديللره اؤتورمه يه، سيرايت ائتديرمه يه چاليشير و گؤسترمه يه چاليشير کي، بو، اونودولمالي، آرادان گئتمه لي بير شئي دئييل. منيم ياديمداندير، تورکجه اوخودوغوموز او بير ايلده هر شئي راحات اولموشدو، چونکي بيز مکتبده اؤيرنديکلريميزي آتا-آناميزلا دا، باشقا آداملارلا دا موزاکيره ائده بيليرديک. دوغرودور، اونلار ساوادسيز ايديلر، آما کيتابلا اونلارين ديلي آراسيندا فرق يوخ ايدي.

او زامان من ديل اؤيرنمه يه چوخ سي گؤستريرديم. بئله گؤرونوردو کي، منيم آيري ساهه ده بير ائله ايستعداديم يوخ ايدي، اگر ذرهجه ايستعداديم وارديسا، او دا ديل و ادبيات ساهه سينده ايدي. او واختلار بيز مکتبده ديوار قزئتي چيخاريرديق. بونا ۳-۲ نفر کؤمک ائدردي، آما خطيم ياخشي اولدوغو اوچون متني من يازارديم. اؤزو ده موختليف رنگلرله. ائوده ده باجارديقلاريندان منه بو ايشده کؤمک ائدرديلر، خوصوصن منيم بوينومدا چوخ حاقي اولان بؤيوک قارداشيم. فيرقه آرادان گئدندن سونرا گلديلر بيزه دئديلر کي، هامي هر شئيي فارسجا يازماليدير. اؤزو ده موعليم و يا ديرئکتور بيزه فارسجا يازماغي تاپشيراندا، بونو تورکجه دئييردي. ديرئکتور اونو دا دئدي کي، ديوار قزئتيني ده فارسجا چيخارماليسينيز، هرچند منجه او اؤزو ده بونو ائده بيلمزدي. آما من يئنه قزئتي تورکجه بوراخديم. ميلليتجه فارس اولان باشقا بير اوشاق فارس ديلينده قزئت حاضيرلاييب ديوارا وورموشدو. من ده گتيريب قزئتيمي اونون يانيندا ياپيشديرديم. ديرئکتور گليب بونو گؤردو. من اؤزوم ده پنجره دن اونا باخيرديم. سونرا گئديب زنگي ووردو و بيزيم هاميميزي مکتبين حَيَطينده کي هوووزون اطرافيندا سيرايا دوزدو. ديرئکتور سوروشدو کي، بونو کيم تورکجه يازيب. اؤزو ده يئنه تورکجه سوروشدو.

من ده ياواشجا قورخا-قورخا دئديم کي، آغا، من يازميشام. دئدي، گل قاباغا. من قاباغا گئتديم. او، ديوار قزئتيني قوپاريب الينده توتموشدو. قزئتي يئره آتيب منيم بوينومدان ياپيشدي و بوينومو آشاغي اَيه رک دئدي کي، ايندي بو قزئتي يالا. البتته، او بدبخت اؤز قورخوسوندان بو ايشي گؤروردو. و بوتون تحصيل مودتينده ده بيزيمله تورکجه دانيشيردي. پيس آدام دا دئييلدي، چوخ ياخشي آدامدي. آخيري من اؤز يازديقلاريمي يالاديم. بو احوالات هئچ واخت ياديمدان چيخمادي. قارشيلاشديغيم بو تهقيري هئچ واخت اونوتماديم. عئيني زاماندا هميشه دوشونموشم کي، آنا ديلي گليب منيم قانيمين بير حيصه سي، بدنيمين بير پارچاسي اولوب، چونکي من آنا ديلينده يازماق عوضينه، بو ديلي يئميشم.

سونرالار بو، باشقا فورمالاردا اؤزونو گؤستردي. مثلن، رومانلاريمدا. منيم رومانلاريمداکي بوتون صورتلر آذربايجانليدير، ياخود تئهراندا ياشايان آذربايجانليلاردير. بعضيلري دئيير کي، بو نييه بو قدر آذربايجانليلاريدان يازير. منجه، هره اؤز ایالتي باره سينده يازسا ياخشيدير. بو هاقدا من سونرا دانيشاجاغام.

بو بؤيوک و غريبه بير تجروبه ايدي. سونرالار بيزه، عوموميتله، ايجازه وئرمه ديلر کي، اؤز ديليميزي اؤيرنک. بو ديل قاداغان ايدي. اونا گؤره فارس ديليني اؤيرنديم. بوندان بير-ايکي ايل سونرا بيزه عرب ديلي کئچديلر. اونو دا اؤيرنمه يه سي ائتديم، چونکي هم ديني نؤقتئيي-نظردن، هم کلاسسيک ادبيات باخيميندان اونو اؤيرنمک لازيم ايدي. اوچونجو ديل اينگيليس ديلي ايدي. اونو دا اؤيرنمه يه باشلاديم. اونيوئرسيتئته داخيل اولاندا، دئديلر کي، گرک ايکينجي بير ديل ده اؤيرنه سينيز. اوندا من بئشينجي ديل ايله تانيش اولدوم کي، بو دا فرانسيز ديلي ايدي.

سونرا من تورکييه يه گئتديم و اورادا مثله بئله قويولدو کي، لاتين و يونان ديللري نين اساسلاريني دا اؤيرنمه ليسينيز. عئيني زاماندا اورادا من ايستانبول تورکجه سي ايله تانيش اولدوم و بير واختلار بو ديلده ياخشي دانيشا، کيتابلاري اوخويا بيليرديم. بير مودت کئچندن سونرا دوشوندوم کي، بو تجروبه ايله من اؤز ديليم باره سينده نئيله يه بيلرم. اودور کي، من کيتابلاريمين ايچينده بزن بير نئچه صحيفه تورکجه وئريرديم، بزن تورکجه شئيرلره يئر آييريرديم، بزن ده مثلن، اثرده بيري يوخو گؤرور و اونون يوخوسو تورکجه وئريلير. بئلجه بو، منيم اوچون سياسي بير مثله يه چئوريلدي. و من جيدي صورتده ديليمين مودافيعه سينه قالخديم. ۲۵-۲۴ ياشلاريمدان باشلايان بو ايشيم ايندييجن دوام ائدير. و بير نؤو ميلليت تفککورونه چئوريليب. اساس جهتي ده بودور کي، بيز بو ديلي نئجه ديرچلده بيلريک، نئجه بو فاجيعه ني آرادان قالديرا بيلريک.

يني بيز هر شئيي آيري ديللرده اؤيرنديک، هئچ اولماسا سونراکي اوشاقلار بو وضعيته دوشمه سينلر و اؤز آتا-آنالاريندان، قارداشلاريندان، اؤز لهجه لريندن، عاييله لرينده گؤردوکلري روحي و پسيکولوژي موحيطدن آيريلماسينلار. دوينادا بونا «اؤزونه يابانچي اولماق»، «اؤزوندن اوزاقلاشماق» دئييرلر و بو دا بيزه اوز وئريب. بيز ده يازماقلا، شئيرله، ادبياتلا بو بوشلوغو دولدورماغا چاليشميشيق، آما بو حال بيزدن سونراکي نسيللره اوز وئرممه ليدير. اصلینده بير ميلتين کيمليگي اونون ديليدير، ادبياتيدير. بيز ده چاليشماليييق کي، بو ديل و ادبيات گليب اؤز يئرينه دوشسون و آذربايجانلي نين کيمليگينه چئوريلسين. بو منيم اوچون اساسلي سياسي، ايجتيماي و مدني بير پروبلئم اولوب و بوتون بو مودتده، يني تقريبن ۵۰-۴۵ ايلين عرضينده گئجه-گوندوز منيم ذهنيمي مشغول ائديب. و من ايستمه ميشم کي، مندن آلينان بو حاق باشقالاريندان دا آلينسين.

- بونا گؤره ده دئديگينيز کيمي، يازديغينيز رومانلاردا، شئيرلرده و عوموميتله، ياراتديغينيز اثرلرده شخصيتلرين چوخو آذربايجاندان اولوب، يني تورپاغينيزدان اوزاق قالا بيلمميسينيز…

- مني دوشوندورن اساس پروبلئم بو اولوب کي، روماني يازيلمايان بير يئرين رومانيني نئجه يازا بيلرم. بو، اساسلي بير مثله دير. يني من يا گرک هئچ يازمايايديم، يا دا منه ايجازه وئريلن ديلده يازايديم. و يازاندا دا من باش وئرنلره گؤز يوما بيلمزديم. اونا گؤره ده، مثلن، «رازهاي-سرزمين - من» («يوردومون سيرلري» - رئد.)، «آواز-کشتگان» («اؤلولرين سداسي» - رئد.)، «آياز» و «آزاده خانيم» کيمي اثرلريمده منيم ايشيم رئال آذربايجانلي آداملارلا اولوب. البتته، رئال او معنادا يوخ کي، بوسبوتون کيمه سه اويغوندور و من اونو عئينن او جور گؤرموشم. آما بو آداملارين هاميسي اوردادير، او يئرلرده دير، او يئرلره ياد دئييلدير. مشروطه دن اوزو بري آذربايجاندا باش وئرن حاديثه لرين بير قيسميني غلامحسین ساعدي اؤز پيئسلرينده قلمه آليب. «مشروته پيئسلري» اونون ان ياخشي ايشلريدير. غلامحسین درام اثرلري يازماغا باشلاياندا، يادينيزداديرسا، اون پانتوميم پيئسي چاپ ائله دي. بو پيئسلرده دانيشيق يوخدور، سادجه تصويردير و بو ساده تصويري يازماق داها راحاتدير. چونکي يابانچي بير ديلده ديالوق يازماق چتيندير. بير زامان بو پيئسلردن بيريني ده من اينگيليسجه يه ترجومه ائله ديم و جعفر والي گليب اونا رئژيسسورلوق ائتدي و بير تئلئويزييادا گؤستريلدي.

آدام بو پيئسي اوخوياندا گؤروردو کي، اوراداکيلار، مثلن، منصور خيابانيندا، راستاکوچه ده، نه بيليم قاراغاجدا، بازاردا راستلاشديغي تيپلردير. بيري سئييددي، بيري موللادي، بيري فهله دي و س. بوندان سونرا غلامحسین آذربايجان تاريخيندن سئنزورانين کسيب آتديغي بير حيصه ني و هئچ کسين قبول ائتمه ديگي، آما مشروطه دؤورونده آذربايجان وئريلن قيتيمتي پيئسلره گتيردي و دؤرد-بئش «مشروته پيئسي» چاپ ائله دي. ياخود خيياو، يني مئشکينشهر حاقيندا آراشديرما يازماقلا، اونون ديليني ائشييه چکمکله، باش وئرنلري کومپئنساسييا ائتمه يه چاليشدي. و يا «عزاداران-بيل»ده («بيل ياسليلاري» - رئد.) بير آذربايجان کندينده اولانلاري قلمه آلدي و بونون اساسيندا بير-ايکي فيلم ده چکيلدي، بيريني مهرجويي «اينک» آدي ايله چکميشدي و بوتون دونيادا مشهور اولدو. من بونو دئمک ايسته ييرم کي، بيزيم ياراتديغيميز ادبياتين آدي وار.

بيز تقريبن غلامحسیينله ياشيد ايديک، ايکيميز ده بير ايلده – ۱۳۱۴-ده (۱۹۳۵-اينجي ايلده – رئد.) دونيايا گلميشيک. من آذر آييندا، غلامحسين ده دئيده. عئيني زاماندا باشقا آداملار دا واردي کي، بو حاديثه لره چوخ ديقت يئتيريرديلر. مثلن، عليرضا نابدل-ن «ايشيق» آدلي شعير کيتابينا و ميلتلر باره سينده يازديغي مقاله يه باخماق کيفايتدير. و يا صمد بهرنگي ايله بهروز دهقاني نين ايشلريني و اونلارين او زامان چيخارديغي «ادين» قزئتيني يادا سالين. همين قزئت او واختلار چوخ مشهور اولدو و صمد مودئرن فارس شئيريني تورکجه يه ترجومه ائتمه يه باشلادي – فروخزادي، شاملونو، نيماني ترجومه ائله دي.

يعني بونلار رئپرئسسييا زورونون آلتيندا قارانليقدا قالان شئيلري ائشييه چيخارماغا چاليشديلار. اؤزو ده تورک ديلينده و سونرادان بعضيلريني ده فارسجايا چئويرمکله خالقين ايختييارينا وئرديلر.

- سيز منيم بير سواليمي قاباقلادينيز. چونکي سيزين بارنيزده ايراندا و ايرانليلارين ياشاديغي ديگر يئرلرده بئله بير ايفاده ايشله ديرلر: «پدر-نغد-ادبي-ايران»، يني «ايران ادبي تنقيدي نين آتاسي». و سيزين بويوردوقلارينيز منيم حاضيرلاديغيم سوالا تقريبن جاواب وئرير و او آدين دا حاقيقت اولدوغونو گؤسترير. مايين ۲۷-سبنده حبيب ساهيرين ۱۰۰ ايلليگي اولور و بيز بو باره ده پروقرام حاضيرلاماغا چاليشاجاغيق. و بيز اورادا سيزين حبيب ساهير حاقيندا و عوموميتله، ادبيات حاقيندا فيکيرلرينيزي داها گئنيش شکيلده ائشيتمه يه سئوينريک.

- اوميدوارام کي، من ده همين پروقراما قوشولام و باشقا دوستلارلا بيرگه ساهير حاقيندا فيکيرلريمي بؤلوشم. آما من بير شئيي دئمک ايسته ييرديم کي، دونيانين موختليف يئرلرينده ايشلنن بير سؤز وار.

و او اصلینده بيز آذربايجان يازيچيلارينا، بيزيم اکثريتي فارس ديلينده اولان يازيلاريميزا دا آيددير. يني بو ادبياتين آدي وار. او دا «پوستکولونيال ادبيات»دير، باشقا سؤزله «موستملکه چيليکدن سونراکي ادبيات». ايراندا بيز اصلینده موستملکه دئييليک، آما عئيني زاماندا آل-احمدين دئديگي کيمي، «مدني موستملکگيک». و بيز موعين يوللا بو «مدني موستملکه چيليگين» علئيه اينه چيخيريق، اونا اعتيراضيميدي بيلديريريک. و بو اعتيراضي همين آداملاري ياراتماقلا، اونلارين، نئجه دئيرلر، گئوپوليتيکالاريني گؤسترمکله، اونلارين روحيييه لريني، بير-بيري ايله علاقه سيني، نئجه سئومه لريني، نئجه نيفرت ائتمه لريني، بو گؤيون آلتيندا نئجه ياشامالاريني، نئجه ايشلمه لريني، نئجه ساواشمالاريني، موباريزه آپارمالاريني، نئجه اؤلدورولمه لريني گؤسترمکله ايفاده ائديريک. بو اصلینده بير ميللي ادبيات ياراتماق دئييل، پوستکولونيال بير ادبيات ياراتماقدير.

يني بو ائله ادبياتدير کي، موستملکه چيليکله موباريزه ائتمک ايسته يير. و او بؤيوک موستملکه چيلييه قارشي موباريزه آپارماقلا ياناشي، بو پروسئسده کيچيک، داها يانديريجي، اصلینده مدني ايستيثمار اولان بير موستملکه چيليکله ده موباريزه ائتمه يه چاليشير. بو موباريزه نين يولو بودور کي، همين آداملارين وارليغيني گؤستره سن و دئيه سن کي، سيز نه ائلسنيز ده، بو آداملار آرادان گئدن دئييلدير. بيز بونو يازماقلا گؤسترمه يه چاليشيريق کي، اورادا ديري بير خالق وار و اؤزونو ايفاده ائتمک ايسته يير، گاه فارسجا، گاه دا تورکجه بونو حياتا کئچيرير. و من چوخ خوشحالام کي، بيزيم گنج نسليميز يولا دوشوب و نئجه دئيرلر، ديل آچيب، دوز-عمللي بو ديلي ايشله دير. حتّی من بو ياشيمدا دا اونلاردان اؤيرنمه لييم. بو ايمکان بيزيم اليميزدن چيخيب و بيز فارس ديلي واسيطه سيله بو بوشلوغو دولدورماغا چاليشميشيق. اوميدوارام کي، گله جکده اونلار بونو اؤز ديليميزده ياراداجاقلار، چاپ ائديب هر يانا ياياجاقلار.

- اينشاللاه، بيز ده او اوميددگيک. سيز دوز بويورورسونوز، گنجلريميز بير آز حرکته کئچيبلر و اؤز کيمليکلريني آلماق ايسته ييرلر. سيزجه، «کيمليک» نه دئمکدير و نئجه آلينا بيلر؟

- من دوشونورم کي، ايندي اکثر ميلتلر بير-بيري نين ايچريسينه گيريب، يا بير-بيري نين اهاتله ييب. نظري باخيمدان بعضي آداملار سوبوت ائديب کي، بؤيوک ادبياتلار سرحدلرده يارانير. او يئرده کي، او طرفده بير جور، بو طرفده باشقا جور دانيشيرلار. ياخود او طرف گليب بو طرفي ايشغال ائدير، پروبلئملر مئيدانا گتيرير و بونون ايچيندن ائپوس يارانير، رومان يارانير، بونون ايچيندن، نئجه دئيرلر، موختليف اينتوناسييالار يارانير، آداملار بير اوسلوبدا، بير لهجه ده دانيشميرلار، موختليف لهجلرده دانيشيرلار، بزن ده بير نئچه ديلده دانيشيرلار. بيز اؤزوموز ايکيديللي، اوچديللي، دؤرديللي اولموشوق. بو ايندي دونيادا عومومي بير طالعدير، آداملار بو شکله دوشوبلر.

اونا گؤره ده بيزيم ذهنيميزده بير هيبريدلشمه وار. اؤزو ده موثبت معنادا، يني بونا بيز موختليفليک و فرقليليک پريزماسيندان باخماليييق. بيز اؤزوموزه باخاندا دئييريک کي، بيز فرقليگيک. نييه؟ منيمله ايسفاهانلي نين فرقي وار. هوشنگ قولشيري هئچ واخت آنلاميردي من نه يازيرام. چونکي او فيکيرلشيردي کي، آناسيندان بير ديل اؤيره نيب و اوندا دا يازير. او، ايسفاهانليدير. آما ايران اهاليسي نين ۶۷%-اي او جور دونيايا گلمه ييب کي، آتا-آناسيندان بير ديلي ائشيده و اوندا دا يازا. اونا گؤره منيمله اونون فرقي وار. دوزدور، ايسفاهان صفوي دؤورونده پايتاخت اولوب، آما تبريزله آيري يئرلرين فرقي چوخدور. من باخاندا گؤرورم کي، ادبي تنقيد بيزيم يولوموزلا گليب تئهرانا، يني آخوندوودان منيم ايشلريمه قدر اصلینده بيزيم واسيطه ميزله مئيدانا چيخيب. رومان بيزيم واسيطه ميزله چيخيب.

زئينالابدين ماراغايي، تاليبوو – بونلار هاميسي آذربايجانليدير. سونرا موعين حدده «يئني شئير» بيزيم واسيطه ميزله مئيدانا چيخيب. ساهيرين حاقي تانينماييب، چونکي نيما ايله عئيني واختدا شئير يازماغا باشلاييب و هئچ کس اونا ائتينا ائلمه ييب، کيتابين چاپ ائله ييب، دئييبلر کي، بو آذربايجانليدير، قوي گئتسين ايشي نين دالينجا. خوصوصن او واخت بير حدده اينقيلابي هرکات و احوال-روحيييه ده وار ايدي و بيلميرديلر کي، آذربايجانلي اوسلوبو ايله نئجه رفتار ائلسينلر. مليکوشورا باهاري مغلوبيتله اوزلشديرن ايلک تنقيدچي تاغي رفت اولوب. گليب اونا دئييب کي، من سيزدن اينقيلابين سسيني ائشيتمک ايسته ييرم، سدي ايله هافيزين سسيني يوخ، چونکي دؤوران دييشيب. بيز تکجه مشروطه اينقيلابيندا ايشتيراک ائتمه ميشيک، اوندان ايلهام آليب ائله بير روحيييه ايله يازماغا باشلاميشيق کي، او روحيييه اينقيلابي بير روحيييه دير. اينقيلابي روحيييه او دئمک دئييل کي، من صاباح توفنگ گؤتورم دوشم کوچه لره.

يوخ، اينقيلابي روحيييه اودور کي، دونيادا ادبياتدا اولان فورمالاري، ديللري، اوسلوبلاري ائله بير-بيرينه وورام و ايچيندن ائله بير سس چيخاردام، ائله بير يازي چيخاردام، ائله بير فورما چيخاردام کي، او فورما اصلینده بوتؤو بير ميلتي آياق اوسته ساخلايا بيلسين. نئجه کي، مثلن، يهوديلر ۲۳۰۰-۲۴۰۰ ايل بوندان قاباق تاريخلرينده باش وئرن بوتون حاديثه لري، باشقا ميلتلرله موناسيبتلريني گؤتوروب يازماغا باشلاديلار. دوزدور، دئييرلر کي، تؤورات سماوي کيتابدير، آما تؤوراتي ۱۵-۱۰ نفر يهودي راوويني دوزلديب. اونون بعضي يئرلري، دوغرودان دا، وهي خاراکتئرليدير، آما بوتؤولوکده بير تاريخ کيمي يازيليب. ياخود فيردووسي نين «شاهنام»سي.

«شاهنام»نين ياريسي اصلینده «تورکنام»دير، تورکلرين باره سينده دير. بونلار سرحدلرده يازيليبدير. بيزيم آذربايجان دا کي، عوموميتله، سون اوچ-دؤرد مين ايلين عرضينده سرحد اولوب. آما اؤز ديلينده يازماييب، چونکي تحصيل آلماييب. تحصيل ياراناندا دا گليب دئييبلر کي، رسمي ديل گرک فارس ديلي اولا. اصلینده بيزي آنادان، آتادان آييريبلار، عاييله لرين چوخو دا ساوادسيز اولوب. و نتيجه ده غريبه بير «پارتييابازليق» يارانيب، يني اوغلان يا قيز درس اوخوماق اوچون اؤز عاييله سيندن اوز دؤندرمه لي، تامام آيري مثله لرين دالينجا گئتمه لي اولوب. بيز بو ديلين تدريس اولونماق حاقيندان دانيشاندا، اونا اساسلانيريق کي، بو، بير دئموکراتيک هوقوقدور، اينسان حاقيدير، دونيادا هامي نين تانيديغي بير حاقدير. و آذربايجاندا باغچادان توتموش اونيوئرسيتئته قدر هر يئرده تدريس اولونماليدير. يني بيز باياق دئديگيم يادلاشمايا، عاييلهلر و نسيللر ايچريسينده بونون ياراتديغي مدني نيفاقا راضي اولا بيلمريک. اونا گؤره بيز بوتون تاريخي سروتيميزي، بوتون باشيميزا گلنلري يازماليييق.

بيلميرم، سيز ائشيتدينيز، يا يوخ، اوچ-دؤرد ايل بوندان قاباق تئلئويزييادا اوکسفورد اونيوئرسيتئتي نين حاضيرلاديغي سندلي فيلم گؤستريلدي. مقصدلري بو ايدي کي، بئهيشتي تاپسينلار. يني تؤوراتدا يازيلان بئهيشتين هاردا اولدوغونو موعينلشديرمک ايسته ييرديلر. اورادا وئريلن اؤزومنخسوس جوغرافييا اساسيندا. هر يئره گئتديلر، تاپا بيلمه ديلر، آخيردا معلوم اولدو کي، بو، تبريزدير. و معلوم اولدو کي، آدمين تورپاغي بيزيم او قيرميزي داغدان - عئيناليدان گؤتورولوب. دوغرودور، بو بير افسانه دير، آيري بير شئي دئييل. آما بونون سايه سينده تبريزه ۷۸۰۰ ايل عؤمور وئريلير. من بئله بير يئرده دونيايا گلميشم، منيم موعاصيرلريم اورادا دونيايا گليب. بيليرسينيز، بيز قاباغا گئتديکجه، دالا گئديريک. و دالا گئتمکله کئچميشي کشف ائديريک. بيز نه قدر مودئرنلشمه يه دوغرو گئديريکسه، بير او قدر ده آرخايزمه دوغرو گئديريک. بونو نئجه يازماق اولار؟ بو اساسلي بير مثله دير. چونکي بيز زامان داخيلينده موختليف زامان اؤلچولري ايله او يان-بو يانا گئديريک.

بونو ساده بير جومله شکلينده يازا بيلمريک. بونلارين بير قيسميني ساديق هيدايت آيري بير فورمادا «بوفئ-کور» («کور بايقوش» - رئد.) اثرينده يازيب. (بيليرسينيز کي، - بونو من يازميشام دا و عاييلهسيندن ائشيديب يازميشام -، هيدايت تورک ايدي، هيدايت ائلخاني نسليندن ايدي). بونو من ده يازميشام. بيز ايره لي گئتديکجه، سنايئني، ائلملري گؤردوکجه، دونيانين ادبياتيني، شئيريني، سوسيولوگيياسيني، فلسفه سيني اوخودوقجا، بو جور حاديثه لر باش وئرديکجه، گؤروروک کي، مودئرن دونيا دايم بيزيم کئچميشيميزي کشف ائديب ايختيياريميزا قويور. بونلار بيزيم ايختيياريميزا قويولدوقدا، بونو بير آيري آدام يازا بيلمز کي! من گئديب مارکئسه دئيه بيلمرم کي، گل منيم ائويمين رومانيني ياز! من گرک بونو اؤزوم يازام. بس اؤزوم نئجه يازا بيلرم؟ منيم ديليمي کسيبلر. من گئديب ديليمي کسنلرين ديليني کسه بيلمرم کي! من يالنيز دئيه بيلرم کي، بيزدن سونرا گلنلرين ديليني کسمه يه سيزين حاقينيز يوخدور.

قويون اؤزلري نئجه ايسته ييرلرسه، او جور ده يازسينلار. و بونا گؤره بيزه سئپاراتچي دئينلر آخماق آدامديرلار. اصلینده سئپاراتچي اونلار اؤزلريديرلر، چونکي ايجازه وئرميرلر کي، خالق اؤز ديليني اؤيرنسين. اؤز ديلينده نسه يازسين. بونا گؤره ده من نئچه ديللي اولماغي موثبت معنادا اؤنه چکيرم. کيمليک او دئييل کي، بير شئيدن ياپيشاسان و دئيه سن کي، بودور و بوندان اؤزگه بير شئي دئييل. يوخ، کيمليک اودور کي، اينسان سيويل دونيا ايله آياقلاشا، دونيادا نه باش وئرديگيني گؤره، هر يئردن اؤيرنه و اؤزونو گوجلنديره. بو زامان اونون هر هانسي ديلده يازماسي مومکوندور، آما ياخشي اولار کي، آنا ديلينده يازسين. بيزي بوندان محروم ائديبلر، آما بيز قويماماليييق کي، بيزدن سونرا گلنلري محروم ائتسينلر.

- سهو ائتميرمسه، سيز بو باره ده مقاله يازديغينيز اوچون بيرينجي دفعه زيندانا دوشموسونوز. ۱۳۵۲-اينجي (۱۹۷۳-اونجو – رئد.) ايلده «فرهنگ-حاکم و فرهنگ-محکوم» (امر وئرن و امر آلان کولتور-باي بک) مقاله سينه گؤره. بو هاقدا بير آز معلومات وئرين.

- همين مقاله نين اوستونده مني زيندانا آپاريب کؤتکله ديلر، شاللاق ووردولار، حدله ديلر. سونرا مني پرويز سابيتي نين يانينا آپارديلار.

- پرويز سابيتي کيم ايدي؟

- ساواک-اين يوکسک روتبه لي مأمورو ايدي. او منه دئدي کي، سن نييه بو مقاله ني يازميسان. من ده دئديم کي، بابا، مقاله دير ده يازميشام، ايسته ميشم آيدينلاشديرام، «هاکيم مدنيت» و «مهکوم مدنيت» نه دئمکدير. و بونا نه ائتمک اولار. او دئدي کي، يوخ، سن بوردا بير سؤز ايشلتميسن کي، ايندييجن ايشلنمه ييب. دئديم. نه سؤز؟ دئدي کي، سن «قاتدي-قاچدي» سؤزونو ايشلتميسن (بو سؤزو تبريزده جاماعات مينيبوس اوچون ايشله ديردي و اؤزلري دوزلتميشدي) و دئميسن کي، گرک قوياق سؤزلري بو جور جاماعات اؤزو دوزلده و ايشله ده. من يازميشديم کي، حتّی بير آکادئمييا دا بو جور سؤزو مينيبوس اوچون دوزلده بيلمزدي، بو ائله خالقين ديليندن بو جور چيخيب. سونرا منه دئدي کي، سن پیشه وری اولماق ايسته ييرسن. منيم «گوناه»يم بو ايدي کي، اوزون بير مقاله ده تورکجه بير کلمه ايشلتميشديم. مقاله نين مضمونو بو ايدي کي، ايراندا بير حاکيم مدنيت وار، بير ده محکوم مدنيت. و بو محکوم مدنيت گرک اؤزو اؤزونه چاره قيلا. بو مقاله سونرالار موختليف يئرلرده چاپ اولونوب. اينگيليسجه يه ده ترجومه ائديليب. مثله بو ايدي کي، خالق اؤز مدنيتيني، اؤز ديليني، نئجه يارادا بيلر.

منيم «گوناه»لاريمدان بيري هميشه بو اولوب کي، سن نييه آذربايجان ديليني مودافيعه ائله ييرسن. و بئله مؤوقئ توتانلارا بزن «راسيست» ده دئييرلر. حالبوکي بيز حاقي مودافيعه ائديريک. تهلوکه سيزليک اورقانيندا فيلان مأمور اوتوروب، فارسدير، فارسجا اونون آناسي نين ديليدير و بيز اؤز آنا ديليميزدن دانيشاندا اونا ائله گلير کي، بيز اونون آنا ديلينه تجاووز ائله ييريک. حالبوکي بئله دئييل و بونون عکسي دوغرودور. بونلار ايسه بونو «راسيزم»له علاقه لنديريرلر. بو حتّی «پانيرانيزم» ده دئييل، اوندان چوخ-چوخ آلچاق بير شئيدير کي، اهالي نين ۳۳-۳۴%- نين ديليني بوتون جمعيته حاکيم ائدسن.

- نه قدر قالدينيز زينداندا؟

- دؤرد آيا ياخين.

- دؤرد آي بير دنه «قاتدي-قاچدي» کلمه سي نين اوستونده؟

- دؤرد آي او مقاله نين اوستونده. آيري بير گوناهيم يوخ ايدي. مني تکادامليق کامئرادا ساخلاييرديلار و بوتون بو مودتده اساس سوال بو ايدي کي، نه جور اولوب سن بو مقاله ني يازميسان. او زامان «اطلاعات» قزئتينده ايشله ين بير نفر واردي. مقاله ني ده مندن گليب او آلميشدي و چاپ ائلميشدي. بدبختليکدن گؤزلري ده چوخ زيف ايدي. ايندي اونيوئرسيتئتده پروفئسسوردور. سونرا معلوم اولدو کي، او، ساواک-آ معلومات وئريبميش. اينقيلابدان سونرا قارداشي ايله عاييلهسي گليب مندن اوزر ايسته ديلر.

- سيز، سهو ائتميرمسه، ۱۹۷۶-اينجي ايلده آ.ب.ش کونقرئسينده اينسان هاقلاري، ميللي هاقلار باره ده معروضه ائتميسينيز. لوطفا، او هاقدا دا بيلگي وئرين.

- بو، ۱۹۷۶-اينجي ايلين اوللرينده اولموشدو. او زامان اويليام باتلئر آدلي بير شخص واردي. او، آبش-دا حاکيملر کوميسسيياسي نين سدري ايدي. بو شخص ايرانا گئتميشدي و قاييداندان سونرا آبش کونقرئسينده معروضه ائلميشدي. همين معروضه ده ايراندا اينسان هاقلاري نين پوزولماسينا ايشاره لر واردي. آما بونلار کيفايت ساييلميردي. اورادا خوصوصن اشرف پهلويدن دانيشيلميشدي. او زامان اشرف پهلوي (مهممدرضا شاهين باجيسي – رئد.) اينسان هوقوقلاري ساهه سينده بير رول قازانميشدي. مقصدي ده بو ايدي کي، شاه زيندانلداريندا باش وئرنلري اؤرت-باسدير ائتسين.

او زامان من تانيديغيم بعضي آداملارلا دانيشديم و دئديم کي، من کونقرئسين بين الخالق علاقه لر کوميته سينده چيخيش ائتمه يه حاضيرام. موعين يازيشمالاردان سونرا مني دعوت ائتديلر کي، گئديب اوردا ايفاده وئريم. من آرادا چيخيش ائدندن سونرا کيسسينجئرين مواويني شاه هؤکومتيني مودافيعه ائله دي. سونرا همين کوميته نين سدري فرئيزئر مندن چوخ دقيق سورغو-سوال ائله دي، من ده بوتون سواللاري جاوابلانديرديم. جيدي شکيلده قويولان مثله لردن بيري ده ايراندا ميلتلرين مثله سي ايدي کي، من اؤز چيخيشيمدا دا بونا يئر آييرميشديم. همين ايلين آوقوست آييندا منيم چيخيشيم نيو-يورکدا «نئw-يورک اوف بووکس» آدلي مؤعتبر ژورنالدا مقاله شکلينده چاپ اولوندو. آما اساس متن ۱۹۷۶-اينجي ايلين سونوندا کونقرئسين بوراخديغي «ايراندا اينسان هاقلاري» آدلي کيتابدا چاپ ائديلدي. اورادا منيم چيخيشيملا ياناشي، کيسسينجئرين مواويني نين چيخيشي و موهازيره نين ماتئرياللاري نشر اولونوب.

او زامان شاه هؤکومتي آ.ب.ش-آ بير دسته گؤندرميشدي کي، نئجه دئيرلر، موخاليفت رهبرلريني آرادان گؤتورسونلر. اونلارا ۱۰ نفرليک سيياهي وئريلميشدي و سيياهيدا منيم آديم دا واردي. من بو مثله ني ايفشا ائتديم، رمزي کلارک-لا بيرگه بير نئچه متبوعات کونفرانسي کئچيرديک. آخيردا شاه اعتيراف ائتدي کي، بلي، بيز ساواک-اين نوماينده لريني لازيمي ايشلري گؤرمک اوچون آبش-آ گؤندرميشيک: نئجه کي، اونلارين مرکزي کشفيات ايداره سي ايراندا فاليت گؤسترير. دؤولت کاتيبي کيسسينجئر بو مثله يه اعتيراضيني بيلديردي. سونرا فئدئرال تهقيقات بوروسوندان بير نئچه دفعه بيزيم ائوه گليب سورغو-سوال ائتديلر. بيز ده سيياهيني اونلارا وئرديک. بو آراشديرما خئيلي چکدي و نهايت، ايراندا اينقيلاب باش وئردي.

- سيز ايکينجي دفعه ده زيندانا دوشوبسونوز. او نه زامان اولدو و ندن اولدو؟

- بو اولوب ۱۳۶۰-ايجي ايلده. يني ۱۹۸۱-اينجي ايلين آخيرلاري-۱۹۸۲-اينجي ايلين اوللرينده. بير مودت مني «موشته رک کوميت»ده ساخلاديلار، سونرا آپارديلار ائوين زيندانينا. اورادا بير مودت قالديم، ايستينطاق گئتدي. او زامان دا تقريبن همين مثله ايدي. يني اولا، من قادينلارين هوقوقونو مودافيعه ائلميشديم، ايکينجيسي، ميلتلرين حاقيني مودافيعه ائلميشديم و هم اينقيلابدان اول، هم اينقيلابدان سونرا بو باره ده چوخلو مقاله لر يازميشديم. و بير دنه ده کيتاب چاپ ائلميشديم، آدي دا «يران اينقيلابيندا نه اولوب و نه اولاجاق؟» ايدي. اورادا خوصوصن آذربايجان حاقيندا موفصل يازميشديم. سونراکي مثله ده منيم «کانون-نويسندگان-ايران»ين («ايران يازارلار اوجاغي» - رئد.) عوضوو اولماغيم ايدي. ماراقلي بو ايدي کي، موستنطيقلرين هاميسي ايستيثناسيز اولاراق بيرببير مني تانيييرديلار. بعضيلري حتّی منيم موعين کيتابلاريمي اوخوموشدوار. بو دفعه من اؤزوم فيزيکي ايشکنجه گؤرمه ديم. آما ۳-۲ دفعه ائله غريبه ايشلر توتدولار کي، من دوشوندوم، آدام شاه دؤورونده بئش ايل ده زينداندا قالسايدي، بوندان چوخ-چوخ ياخشي ايدي.

- تاماشاچيلاردان بير سوال گليب، اونا جاواب وئرمک ايسترميسينيز؟

- بويورون.

- جناب دوکتور، سيزه يئرسيز دئمه ييبلر کي، پیشه وری اولماق ايسته ييرسيز. چونکي پیشه وریدن سونرا بيزيم درديميزي دئين آزسايلي شخصيتلردن بيري سيزسيز. بو معنادا ساواک-اين ريس مواويني پرويز سابيتي سيزي پیشه وریيه بنزتمکده يانيلماييب. و سيز بو بنزتمه يه لاييقسيز، چونکي پيشه وريدن سونرا بيزيم ان بؤيوک شخصيتلريميزدن بيليرسينيز. سواليم ايسه بئله دير: سيزين سون مقالنيزدن ده گؤروندويو کيمي، ايسلام رئسپوبليکاسي نين موخاليفلريندن ده بيزه خئيير گلميه جک. گؤرونور، شاه دؤوروندن بري آريچيليک دوشونجه سي، عيرقچيليک تفککورو ائله کؤک ساليب کي، حتّی بؤيوک روحانيلرين و «مرجي-تقليد»لرين بئينينده يئر ائله ييب، هرچند ايسلام ايدئولوگيياسي بين الميلل بير ايدئولوگييا اولماليدير.

عئيني زاماندا ليبئرال فارس موخاليفتي، ميللي جبهه سيندن توتموش، سيزين يازديغينيز کيمي، «لاييک و نالاييک، يا هر ايکيسي نالاييق» رئسپوبليکاچيلارا قدر بيزه اؤز هاقلاريميزي آلماق ايمکاني ياراتماياجاق. ايندي آذربايجان ميللي هرکاتيندا يئني بير دؤور باشلاييب. ميللي هوقوقداري آلماق ساهه سينده. اگر بيز ايندي ده بير شئيه يئتيشمه سه ک، محو اولوب گئده جگيک. سيزجه، ايسلام رئسپوبليکاسي قالماقلا بيزيم اؤز هوقوقلاريميزي آلماغيميز مومکون اولا بيلر، يا يوخ؟ اگر اولمازسا و موخاليفتين گليشي ايله ده بونون اولماياجاغي يقينديرسه، اوندا بيزيم يولوموز نه اولماليدير، چاره ميز ندير؟ اگر مومکون اولارسا، هانسيندا اولا بيلر؟

- اولا، چوخ موهوم بير شئيي دئمک ايسته ييرم. بيزي بير زامان مکتبدن پيشوري نين يانينا آپارديلار و من اونون قارشيسيندا کيچيک بير شئير اوخودوم، او دا اليني منيم باشيما چکدي. آما دوشونمورم کي، من، يا باشقا بيريسي تاريخي تکرار ائديب پيشوري اولا بيلر. پيشه وري اولماق چوخ-چوخ چتين بير مسئله دير. بو آدام بولشئويک اينقيلابيني گؤروب، بير زامان مشهور مارکسيستلردن اولوب، او قدر زينداندا قاليب، حتّی زينداندا او «۵۳نفر»ه درسلر دئييب، سونرا گليب عاغيللي شکيلده بير هرکات ياراديب. ائله بير هرکات کي، باشينا هم او طرفدن، هم بو طرفدن ووروبلار و سوندا آذربايجان مغلوبيتله اوزلشيب. پيشوري بؤيوک بير اولگودور، بؤيوک بير نومونه دير. بو نومونه قطعييين گؤز قاباغيندان گئدن بير نومونه دئييل. پيشوري ائله بير آدامدير کي، بو طرف ده اونو خيانتده سوچلاييب، او طرف ده خيانتده سوچلاييب، حالبوکي بو آدام هئچ بير خيانت ائلمه ييب، سادجه بير هرکاتين باشيندا دوروب، اونا رهبرليک ائديب.

ايکينجي دونيا ساواشيندان سونرا يارانان شرايتدن ايستيفاده ائديب دونيا چاپيندا کيچيک بير يئر اولان آذربايجاندا بير هرکات باشلاماسي، اونو دوغرولتماسي و مظلوم ميلتلره بير نومونه وئرمه سي اونو گؤسترير کي، پيشوري تاريخده تکرار اولونان شخصيت دئييل. تأسوف کي، پيشوريدن اؤيرنمه لي اولان آداملار اوندان اؤيرنمه ديلر. من نئچه دفعه دئميشم کي، اگر موسدديق پيشورييه قولاق آسسايدي، بيزيم نئفتيميز آمئريکا و اينگيلتره چنلرينه دولمازدي. ميللي جبهه و اونون باشيندا دوران موسدديق هئچ واخت ميللي مثله ني آنلايا بيلمه ديلر. اگر مصدق پيشه وري نين اهميت وئرديگي مسئله لره ديقت يئتيرسيدي، ۱۹۵۳-اونجو ايلدن بو يانا بيز او بدبختليکلري چکمزديک.

من يئنه ديل باره سينده دئمک ايسته ييرم. بيزيم ضياليلاريميز فارس ديليني اؤيره نيب فارسجا يازماغا مجبور اولوبلار. بو، بير رئالليقدير. آما بير مثله وار کي، موللالار خالقلا دانيشاندا خالقين ديليندن ايستيفاده ائديبلر. بو دا رئالليقدير. يني تبريزده، آذربايجاندا موللالار هميشه تورکجه دانيشيبلار. اوردوداکيلار چاليشيبلار کي، تورکجه دانيشماسينلار. بو دا رئالليقدير. ضياليلار فارسجا يازيبلار، اوسته ليک مرکز اونلاري اؤزونه جلب ائديب، چونکي عيالتده ساواک-اين نزارتي گوجلو اولوب، تئهران ايسه بؤيوک اولدوغوندان او سويييه ده اولماييب. منيم دئمک ايسته ديگيم بودور کي، بو پروسئسده ايلک آدديم ديل طلبي اولماليدير. چونکي اگر ديليميزده يازساق، اوشاقلار بو ديلي اؤيرنسه لر، بو، منجه بؤيوک بير اينقيلابي هرکات اولار. ايکينجي بير طرفدن، بيز گرک اينقيلابا دوز-عمللي صورتده باخاق.

بيليرسيز کي، آذربايجان مشروطه اينقيلابيندا بؤيوک رول اويناييب. آذربايجان بوندان سونرا دا بؤيوک بير رول اويناييب. من شئيخ محمد خياباني نين، تقي رفعتين و ديگرلري نين هرکاتيني نظرده توتورام. ايکينجي دونيا ساواشيندان سونرا پيشه وري دؤورونده آذربايجان يئنه بؤيوک بير رول اويناييب. و اصلینده ايراندا دئموکراتيک هرکاتا رهبرليک ائديب و بونون هلل يولونو گؤستريب. يني ايران تاريخينده فاصيله سيز اولاراق بير ستروکتور، بير قليب يارانيب و «تنباکي عوصياني»ندان ايندييه قدر دوام ائديب. بو ائله بير شئيدير کي، اؤز مقصدينه يئتيشمگينجه آرادان گئدن دئييل. بو دا ميلتلرين هوقوق برابرليگيندن عيبارتدير. نه قدر کي، ميلتلرين هوقوق برابرليگي تمين اولونماييب، نه قدر کي، ميلتلر دئموکراتيک صورتده اؤز ايشلريني ايداره ائده بيلميرلر بو پروسئس دوام ائده جک.

بيليرسينيز، بير زامان بير خيانت اولوب، گليب دئييبلر کي، فارس ديلي اؤلکه نين رسمي ديليدير. بو، بؤيوک خيانتدير. دوزدور، بيز فارس ديلينه خيدمت ائتميشيک، آما من دئييرم، بيزي بو ديله خيدمته مجبور ائتمکله اصلینده ائله بير وضعيته ساليبلار کي، بيز دئمک اولار، اؤز ديليميزه خيانت ائتميشيک. نه يه گؤره من، بير آذربايجان ضياليسي ۷۰ ياشيمدا بئله بير هيسس کئچيرمه لييم؟! اودور کي، بيز بونون اوستونده دايانماليييق و دئمه ليگيک کي، بو کئچيد مرحله سينده بيزيم وظيفه ميز ديليميزي مودافيعه ائتمکدير، اؤز ديليميزده يازماقدير. اگر اؤز ديليميزده يازماغا قويماسانيز، بيز آخيراجان گئده جگيک. بو، بير تبيي هاقدير و بوندان کئچمک اولماز. اگر من بو هاقدان کئچسيديم، ايندي فارسلار مني باشلاري نين اوستونده گزديررديلر. بيز بوندان کئچه بيلمريک.

منيم بؤيوک قارداشيم پسيخولوقدور و فارسجا پسيکولوژي اوچون بير ديل ياراديب. اوچ-دؤرد مين صحيفه ترجومه ائله ييب بو ساهه ده و اونيوئرسيتئتلرده ده مؤعتبر بير آدامدير. او منه دئيير کي، من اونيوئرسيتئتده درس دئينده تورکجه ۱۵ ساعات دانيشا بيلرم، آنجاق فارسجا ۱ ساعات-ساعات ياريم دانيشان کيمي چنم آغرييير. چوخ موهوم بير مقامدير. اؤزو ده تئهراندا، بو آدامين ايکي باکالاور، ايکي ماگيستر، ايکي دوکتور ديپلومو وار. اؤزو ده فارسجا ياخشي يازير، چونکي بير بئله کيتاب ترجومه ائله ييب. سببي ندير؟ چونکي تزييق آلتيندادير. بو تزييقي کيم آرادان قالديرا بيلر؟ ياخشي، تئهران اهاليسيني گؤتورون. ستاتيستيکا گؤسترير کي، بورادا اهالي نين ۵۴-۵۳%-اي آذربايجانليدير، تورکدور. هاردا قبول ائدرلر کي، آز بير حيصه نين ديلي تدريس اولونا، آما بونون اؤز ديلي تدريس اولونمايا؟! مکتبين، اونيوئرسيتئتين ايکي ديلده اولماسينا نه مانعه وار؟! بو، غريبه بير ايشدير کي، بونلارين بئينينه گيرمير.

بو گون من قزئتده اوخودوم، بير نفر يازميشدي کي، «ايسلام رئسپوبليکاسي گئدير، آما کيا رستمي قالير». بوردا دئمک اولار کي، اولا بيلر ايسلام رئسپوبليکاسي گئتسين، آما آذربايجان يئرينده قالسين. او آداملار کي، تئهراندادير، اونلار آرادان گئتميه جک. اونلار نئجه کي، گليب چوخاليبلار، بوندان سونرا داها دا چوخ اولاجاقلار. بو باره ده خالق دوشونمه ليدير. و هئچ يئرده دئييلمه ييب کي، فارس ديلي موقدس ديلدير. موقدس اولماسينا سبب يوخدور. اگر اونلار دئسه لر کي، فارس ديلي موقدسدير، بيز ده دئيريک کي، تورک ديلي موقدسدير. هر کسين اؤز ديلي اؤزو اوچون حؤرمتلي و ديرليدير.mesih

، بیر میللتین سسی
پایلاش | پرینت

---

بعضی عکسلر خبره باغلی اولمایا بیلیر. لطفا دیقتتلی اولون

گوروش ۱

1. 
   

   : Urmu » Archive » رضا براهني: «پیشه وری بؤيوک بير نومونه دير» سویلییر

   آنناآخشامي ۸ آذر ۱۱۰۰۷ @ ۱۰:۵۳ آ.خ

   […] http://www.۱۱۰۰۷.bayb… […]

RSS بو یازینین گوروشلرینین یمی