- بای بک، بیر میللتین سسی - http://www.baybak.com -

یاشاسین آذربایجان - Long live Azerbaijan

آزربايجان دئموکرات فيرقه سي٫ دونه ن و بوگون گؤزله نتيلر و رئالليقلار - ج. گونئي

بای بک، آذربایجان | آنناآخشامي, ۱۶-ي آغلارگؤلر , ۱۱۰۰۷ اینجی ایل, چولا ۰۱:۰۲ | تورکجه, مقاله

همين عرفه ده بير چوخ ميللي دوشونجه لي گونئيليلرين خالق حركاتيندا ايشتيراکينا گؤره آ.د.ف رهبرلييينين غضبينه توش گلمه سي چوخ ياخين تاريخيميزين آجي گئرچکليکلريندندير. بلکه ده بوتون بو حرکتلرين نتيجه سي ايدي کي، ۱۹۹۲-جي ايلده آزربايجان خالق جبهه سي’نين حاكيمييتي دؤنه مينده آ.د.ف’ني يئرله شدييي بينادان کؤچورمک مساله سي قالديريلميشدي. بوگون همين حرکتي آخج’نين آياغينا يازماق ايسته يه نلر اولسا دا، اصلینده بو ۱۹۴۶-جي ايلدن قوزئي آزربايجان’ا موهاجيرت ائتميش بير سيرا گونئيلي ضييالي و آ.د.ف’ده “غضبه” توش گلميش


(بير سيرا مقاله لر يازيلير کي اونلاردا قايناق تانيتمادان تاريخي فاکتلار تارتيشيلير. مقاله لرين يالان يا دوغرو اولدوغو اؤنم داشيديقي اؤچون٫ اوخورلاردان ايسته نيلير کي هر مقاله ده يانليشليقلار گؤرسه لر بيزه يازسينلار. تاريخي فاکتلار٫ اولايلار و دؤنملر قايناق ايله و يا سند ايله ياييلماليديلار. مقاله لر بيزيم گله جک نسيللريميزين دؤشونجه يؤنلنديرمه سينده بويوک رل اويانيرلار. باي بک)

۲۰جي عصرين اوللريندن باشلاياراق گونئي آزربايجاندا فاصيله لرله اينقيلابلار و نيسبي اولاراق ميللي آزادليق حرکاتلاري باش وئرميشدير. دوزدور بو حرکاتلارين هئچ بيري صيرف ميللي ايدئيالار زمينينده و ميللي حاقلارين الده ائديلمه سي اوغروندا اولماميشدير. بو حرکاتلارين اکثرييتينده باشقا چالارلار بعضي حاللاردا داها چوخ اوستونلوک تشکيل ائديبدير.

۱۹۴۵-۴۶جي ايللرده گونئي آزربايجاندا ۲۱ آذر حركاتي’نين، آدي چکيله ن اينقيلابلارين آراسيندا بير چوخ جهتلرينه گؤره اهمييتليليک درجه سي داها چوخدور. همين حركاتدا گونئي آزربايجان تورکلرينين سوسيال پيروبلئملرينين حللي، عدالت و برابرلييين يارانماسي اوغروندا موباريزه بو حركاتين آپاريجي و دوشونه ن طبقه سينين ميللي آزادليق و ميللي حاقلارين الده ائديلمه سي ايستيقامتينده موباريزه لريني کؤلگه ده قويابيلمه ييب.

س. جعفر پيشه وري’نين باشچيليغي آلتيندا آزربايجان ميللي حؤکومتي بير ايلليک حاکيمييتي دؤنه مينده او گونکو آغير و دؤزولمه ز شرطلره رغمن آپارديغي هر طرفلي ايصلاحاتلارلا خالقين چوخونلوغونون اوره يينده اؤزونه سؤزون حقيقي معناسيندا يئر آچميش، اوزون ايللر بويو پهلويلر سولاله سينين گؤره بيلمه ديکلري و گؤرمک ايسته مه ديکلري ايشلري حياتا گئچيره بيلميشدير.

بير سيرا “تاريخچي” و “آراشديرماجي”لارين بير طرفلي و حقيقته اويغون اولمايان تحريفاتلارينين عکسينه اولاراق ۲۱ آذر حركاتي هانسيسا خاريجي قوووه لرين تاثيري و تضييقي ايله دئييل، بلکه ميللتين اوزون ايللر ييغيليب قالميش و حلليني تاپماميش پيروبلئملرينين پارتلاييشيندان ايره لي گلميشدير. دونيانين و بؤلگه نين او گونکو شرطلريني نظره آلاراق يئنيجه يارانميش و مرکزي تهران حاکيمييتي، هابئله اونون موتتفيقلرينين تضييقلري قارشيسيندا ديره نمک اوچون ميللي حؤکومتين قونشولوقدا اولان گوج صاحيبي سووئتلر بيرلييي ايله ياخين موناسيبتلر قورماسي، قارشيليقلي امکداشليقدا بولونماسي اولدوقجا طبيعي و منطيقي بير عمل ايدي. سووئتلر بيرلييينين ترکيبينده ديلي، تاريخي، مدنييت و عادت-عنعنه سي گونئيده کيلرله تام عئيني اولان آزربايجان سووئت سوسياليست رئسپوبليکاسي’نين اولماسي همين موتتفيقليک و ياخين دوستلوق علاقه لرينين داها دا مؤحکمله نمه سي اوچون کيفايت قده ر توتارلي سبب ساييلابيله ردي.

يوخاريدا وورغولاديغيميز کيمي بو حركاتين باشلانماسي و ميللي حٶكومتين قورولماسيني خاريجي عاميللرله باغلايانلار بيله ره کدن حقيقتلري تحريف ائده ن ساختاکارلارديرلار. بيليندييي کيمي بوتون خالقلارين موباريزه تاريخينده اوغور قازانماق اوچون نظري، سيياسي، حربي و.س. جهتلردن اويغون اؤلکه لرله امکداشليق ائتمه حاللاري آز اولماميشدير. نئجه کي او زامان “موستقيل” دؤولت ساييلان ايران مرکزي حاکيمييتي گونئي آزربايجان خالقينا قارشي هوجومدا باشدا آمئريکا اولماقلا بير سيرا غرب اؤلکه لرينين يارديملاريندان ايستيفاده ائتميشدير. هابئله ۱۹۷۹-جو ايل فئورال اينقيلابيندا بوگون حاکيمييتده اولان و آزربايجان تورکلرينه قارشي پهلويلردن فرقلي سيياست يوروتمه يه ن فارس موللا رئژيمي ده غلبه سيني تامين ائتمک اوچون بير چوخ اؤلکه نين ماددي، معنوي و سيياسي دسته يينه آرخالانميشدير. همين مساله بو يازيميزين مؤوضوعسو اولماديغيندان بونون تحليلينه گئچمک ايسته ميريک.

يوخاريدا دا دئييلدييي کيمي “آزربايجان دئموکرات فيرقه سي” و اونون فعالييتي و موباريزه سي نتيجه سينده آزربايجان ميللي حٶكومتينين قورولماسي آزربايجان خالقينين اؤزونون حاقلي ايسته کلري و موباريزه سي نتيجه سينده قورولموشدور. بير ايلليک حاكيمييتي دؤنه مينده همين حٶكومتين گؤردويو ايشلر، خالقدان آلديغي دستک او درجه ده گئنيش و اهمييتلي اولموشدور کي، بعضي غرب ديپلوماتلاري و موشاهيده چيلري ده بونو ائعتيراف ائتمه يه مجبور اولموشدورلار.

آزربايجان و مرکزي حاكيمييت آراسيندا دانيشيقلار نتيجه سينده الده ائديلميش راضيليقلاردان حيله گرجه سينه سو-يي ايستيفاده ائديب، ديپلوماتيک پيرينسيپلري آياقلاياراق آمئريکا’نين بير باشا و هر طرفلي دسته يي ايله تهران رئژيمي آزربايجان’ا هوجوم ائتدي. ياخين طرفداش ساييلان سووئتلر بيرلييينين موتتفيقليک و طرفداشليق پيرينسيپلريني ريعايت ائتمه مه سي، باشقا طرفدن ايسه آمئريکا’نين تهران رئژيمينه بير باشا ماددي، سيياسي و حربي يارديم گؤسته رمه سي نتيجه سينده يئنيجه فورمالاشماقدا اولان آزربايجان ميللي حٶكومتي دئوريلدي. سونوج اولاراق مينلرله آزربايجانلي شهيد اولدو، دار آغاجلاريندان آسيلدي، اون مينلرله اينسان ايسه اؤز دوغما يورد-يوواسيندان ديده رگين دوشدو.

بو دؤوردن سونرا طبيعي کي، آزربايجان دئموکرات فيرقه سي’نين (آ.د.ف) داخيلده فعالييت ايمکانلاري يوخ سويييه سينه ائندي. قيسا بير سوره داغينيق شکيلده و موختليف يئرلرده گؤسته ريله ن موقاويمتلري ايستيثنا ائتمکله دئمک اولار کي، ياراديلميش سرت توتاليتئر شراييطده گؤزه چارپاجاق جيددي بير ترپه نيش اولمادي.

تهران رئژيمي، فارس شووينيزمينين بو “غلبه”سيندن سونرا باشدا س. جعفر پيشه وري اولماقلا سووئت سوسياليست آزربايجاني’نا سيغينميش آزربايجان دئموکرات فيرقه سي’نين رهبرلييي و فعاللاري يئنيدن، آراز’ين باشقا تاييندا آ.د.ف’نين فعالييتيني برپا ائده رک صبيرسيزليکله گؤزله ديکلري “دؤنوش” گونونه حاضيرلاشماق ايسته ديلر. بو مساله ده گونئي’ده اولدوغو کيمي يئنه ده س. ج. پيشه وري اؤز تشکيلاتچيليق قابيلييتي و زنگين سيياسي تجروبه سيندن ايستيفاده ائتمه لي اولدو. اونون سعي لري نتيجه سينده آ.د.ف يئنيدن تشکيلاتلانماغا باشلادي. حتتا قيزيلباش خالق قوشونلاري فداييلرينين سووئت سوسياليست آزربايجاني’نين شيمال رايونلاريندا تعليم مشقلرينه باشلامالارينا ناييل اولوندو. طبيعي کي بو دا س. ج. پيشه وري’نين عيناد و فداکارليغي نتيجه سينده باش توتموشدو.

آ.د.ف رهبرلييي و فعاللاري آراسيندا يئنيدن بير جانلانما، روح يوکسکلييينين يارانديغي، موباريزه ني داوام ائتديرمک اوچون گونئي’ه داها حاضيرليقلي دؤنه جکلرينه اينام و اومودون آرتديغي بير مقامدا س. ج. پيشه ورينين موعممالي اؤلومو هر شئيي ياريمچيق قويدو.

يئنيدن بير سوستلوک و مايوسلوق حاکيم کسيلدي. بير سيرا فعاللار سيبير’ه، باشقا يئرلره سورگون ائديلدي. گونئي’ده فارس شووينيزميني تمثيل ائده ن پهلوي حاكيمييتينين ميللي آزادليق موباريزلرينه قارشي آپارديغي رئپرئسييا و آمانسيز سيياست ايکينجي دفعه “موتتفيق “و “دوست” اؤلکه نين حاکيم سيياسي قورولوشو طرفيندن حياتا گئچيريلمه يه باشلانيلدي. آ.د.ف’نين “ايران خالق پارتيياسي” ايله بيرله شديريلمه سي ايدئياسي، بير اؤلکه ده ايکي “کومونيست” پارتيياسي اولابيلمه ز دئويزي آلتيندا گونده مه گتيريلدي. آ.د.ف’ده ميللي مؤوقئعلريله سئچيله ن شخصلر تضييقلرله اوزله شيب رهبر وظيفه لردن اوزاقلاشديريلديلار.

آ.د.ف’ني “ايران خالق پارتيياسي”نين ايالت کوميته سينه چئويره رک بير داها فارس شووينيزمي “کومونيست”، “سوسياليست” دونوندا آزربايجان تورکلرينين موستقيل اولاراق اؤز ميللي حاقلاري اوغروندا موباريزه آپارمالارينا انگل اولماغا باشلادي. موستقيل ميللي دوشونجه يه ماليک اولان بير چوخ ضيياليلار بو قورومدا فعالييت ايمکانلارينين اللريندن آلينديغينا گؤره تشکيلاتدان اوزاقلاشمالي اولدولار. يوخاريدا وورغولاديغيميز کيمي عکس تقديرده، يعني موقاويمت گؤسته رديکلري حالدا طالئعلرينين اؤنجه دن “جزالانديريلميش”لاردان فرقلي اولماياجاغيني دوشونوب سوسانلار دا آز اولمادي.

اؤز منافئعلريني قوروماق خاطيرينه ترس فيکيرده اولمالارينا رغمن قورومدا قاليب “موباريزه”لريني داوام ائتديره ن “عاغيللي”لار دا اولدو. دئديکلريميزه ميثال اولاراق او دؤوردن قالان بير چوخ سندلري فاکت کيمي گؤسته ره بيله ريک. آنجاق بو مؤوضوعدا بير سيرا ضيياليلاريميزين گئنيش آراشديرمالار آپاريب يازديقلارينا گؤره بو قيسا يازيدا همين مطلبلره گئنيش توخونماغي اويغون بيلميريک. (البتته بو آرادا آ.د.ف’ده فعالييت گؤسته ره ن بعضي شخصلري کؤلگه آلتينا سالماق نيتينده دئييليک. همين دؤورده ده تشکيلاتدا ميللي موباريزه يه و قورومون موستقيل تشکيلات اولاراق فعالييت گؤسته رمه سينه مئييللي اولان اينسانلار يوخ دئييلدي. همين مساله لرده آ.د.ف`نين صدري اولان غولام يحيا دانيشييان شخصينين بلکه ده بير آز فرقلي مؤوقئع نوماييش ائتديرمه سي ده تقديره لاييقدير. آنجاق حاکيم دوروم و قئيد ائتديييميز اينسانلارين آزليقدا اولماسي مساله نين ايسته نيله ن مجرادا ده ييشيلمه سينه ايمکان وئرميردي.)

فيرقه’نين “فعالييت”ينه حاکيم کسيلميش بو شراييطي، قيراق دوشونجه و تاثيرلرين شاختاسيندان بوز باغلاميش دورومو ۱۹۷۹-جو ايل فئورال اينقيلابي دا گونئي آزربايجان ميللي مساله سينين خئيرينه اريده بيلمه دي. همين اينقيلابا آ.د.ف اوزون ايلليک “ايران خالقلارينين منافئعي” پيريزماسيندان ياناشاراق هر طرفلي دستک وئردي. آ.د.ف’نين حئسابيندان بو مساله اوچون اهمييتلي مبلغده ماددي وساييط آيريلدي. بو، سؤزده “آنتي ائمپئريياليزم” اينقيلابينين ماهيتيني ايلک گونلردن درک ائديب عکس مؤوقئع توتان تشکيلات و شخصلر “ضيد اينقيلابي” قوووه لر آدلانديريلاراق تنقيد آتشينه توتولدو. اونلارين آمئريکا و ديگر کاپيتاليست اؤلکه لرين ال آلتيلاري اولدوقلاري، نظارتلرينده اولان بوتون مطبوع اورقانلار واسيطه سيله وورغولاندي. اينقيلابدان قيسا سوره سونرا ديني حاكيمييتين موطلقليييني تامين ائده ن، ويلايت-ي فقيه، “عالي ديني رهبري” تانري’نين يئر اوزونده کي تمثيلچيسي سايان گئريجي و آنتي-دئموکراتيک “آناياسا” رئفئراندوما چيخاريلارکن بير سيرا سول جريانلار کيمي “ايران خالق پارتيياسي” و اونون “ايالت کوميته سي” اولان آ.د.ف ده بو “آناياسا”ني دستکله دي. همين “آناياسا” دا باشقا مورتجئع مادده لرله ياناشي “ايراندا” ياشايان خالقلارين دا ميللي-مدني حوقوقلارينا لازيمي سويييه ده يئر وئريلمه دي. بونا موثبت سس وئرمک ايسه آ.د.ف’نين قبول ائتدييي پيرينسيپ و مراملاري ايله ضيددييت تشکيل ائديردي. ميللي و دئموکرات تشکيلات اولماق ايدديعاسيندا اولان بير قورومون ان گئريجي فورمادا دينين حاکيمليييني تثبيت ائده ن بير کونستيتوسيياني دستکله مه سي فيرقه’نين ايميجينه جيددي ضربه اولماقلا ياناشي، کوبود بير يانليشليق ايدي. بو خومئيني رئژيمينين حاكيمييتينين مؤحکمله نمه سيندن قيسا سوره سونرا اؤزونو گؤسته ردي.

همين کونستيتوسييادا بعضي مودعالارين علئيهينه چيخان بير چوخ قوووه لر حاكيمييتله ياناشي اؤزونو “دئموکرات” آدلانديران جريانلار طرفيندن لعنتله نه ره ک تضييقلره معروض قالدي. کونستيتوسييانين ۱۱۰. جو اصلینده “ويلايت-ي فقيه”ين موطلقييتيني تثبيت ائده ن حيصصه نين ده ييشديريلمه سي و غئير-ي فارس ميللتلرين ميللي-مدني حاقلارينا “آناياسا”دا گئنيش يئر آيريلماسي طلبي ايله مشهور دين خاديمي آيتوللاه شريعتمداري`نين چيخيشيندان سونرا گونئي آزربايجان تورکلري بير داها آياقلاندي. “خالق موسلمان” پارتيياسينين اطرافيندا بيرله شه ن ميليونلارلا گونئيلي آيتوللاه مير کاظيم شريعتمداري’نين حاقلي طلبيني دستکله مک، گونئي آزربايجان تورکلرينين ميللي-مدني حاقلارينين تانينماسي ايسته يي ايله گئنيش و داواملي ائعتيراض آکسييالاري گئچيرمه يه باشلاديلار.

ميللي حٶكومت’ين دئوريلدييي زاماندان همين حاديثه لره دک ميللي طلبلرله باغلي او سويييه ده هئچ بير آکسييا گئچيريلمه ميشدي. بو مساله ده ده آ.د.ف تهران مرکزي حاكيمييتينين مؤوقئعيني دستکله يه ره ک باشلانمش اولان حركاتي خاريجي قوووه لره باغلي گئريجي و قاراگوروه دسته لرين اينقيلابا قارشي تخريباتي آدلانديردي. اؤز بياناتلاريندا حاكيمييتدن بو “ضيدد-ي اينقيلابي” قوووه لرين سوسدورولماسيني طلب ائتدي. (ماراقليدير کي بير نئچه ايل سونرا تهران رئژيمي همين مئتوددان “ايران خالق پارتيياسي” و آ.د.ف’يه قارشي ايستيفاده ائديب اونلارين داخيلده فعالييت گؤسته ره ن قوووه لريني خاريجدن گلميش جاسوسلار آدلانديردي.)

ماراقلي جهتلردن بيري ده اودور کي، حاديثه لرين بئله اينکيشاف ائتدييي بير دؤنه مده “کوردوستان دئموکرات پارتيياسي” باشدا اولماقلا اکثر کورد تشکيلاتلاري کوردوستان’ين موختارييتي طلبيني داها جيددي شکيلده قالديريب و بو يؤنده هر طرفلي فعالييته باشلاميشدي. بو مساله ده ده آ.د.ف “ايران خالق پارتيياسي”نين تاثيري آلتيندا کوردلرين همين طلبيني جيددي-جهدله دستکله يير و کوردوستان’ين موختارييتيني کوردلرين طبيعي حاققي ساياراق بو مساله نين دينج حللي اوچون مرکزي حاكيمييتله دانيشيقلار آپاريلماسيني تکليف ائديردي. کوردوستان’ين موختارييتيني اونلارين طبيعي حاققي سايان قورومون، آزربايجان تورکلرينين موختارييت بئله دئييل، ساده جه ميللي-مدني حاقلارينين تانينماسي اوغروندا سيويل موباريزه لرينه نه اوچون قارشي چيخديغي سوال دوغورور. يئنه ده ماراقليدير کي همين مساله لرله باغلي هم آ.د.ف’نين، هم ده” ايران خالق پارتيياسي”نين اورقاني اولان “نامه-يئ مردوم” قزئتينده عئيني صحيفه ده ايکي بياناتا يئر وئريليردي. بيرينجي بيانات کوردلرين موختارييتينين دستکله نمه سي، ايکينجي بيانات ايسه گونئي آزربايجاندا ميللي طلبلرله گئچيريله ن آکسييالاري پيسله يه ره ک مرکزي حاكيمييت و “موترققي” قوووه لردن همين آکسييالارين ايشتيراکچيلارينا قارشي جيددي تدبيرلر گؤرمه يه چاغيريش.

البتته بو آرادا آ.د.ف’نين خططي ايله يارانميش يئني شراييطدن ايستيفاده ائده ره ک گونئي’ه گئديب فعالييت گؤسته ره ن اينسانلارين و آ.د.ف’نين بو يؤنده کي امه ييني اينکار ائتمک اولماز. فعالييت اوچون داخيله گئده نلر آراسيندا انوشيروان ايبراهيمي کيمي ده يه رلري اينسانلار وار ايدي. هانسي کي بير موددت سونرا “اينقيلابي” حاكيمييت کيمي دستکله نه ن رئژيمين دوستاغينا دوشوب و گولله له ندي. بلکه ده آ.د.ف’نين “خالق موسلمان پارتيياسي”نين اطرافيندا بيرله شه ن کوتله نين طلبلرينه قارشي چيخماسي، بو حركاتي دستکله مه مه سينين بير سببي ده آ.د.ف’نين ميللي مساله نين ايدئولوژيک فرقده بولوندوغو بير جريانين واسيطه سييله اؤنه چکيليب حلل اولونماماسي سيياستيندن ايره لي گليردي. آمما نتيجه آزربايجان تورکلرينين زييانينا قورتاردي.

وورغولاديغيميز کيمي يئني “اينقيلابي” حاكيمييت اؤز پايالاريني برکيتمک اوچون “ايران خالق پارتيياسي”، “آزربايجان دئموکرات فيرقه سي” و بير سيرا باشقا جريانلاردان ايستيفاده ائتديکدن سونرا “چوماغين” باشيني همين تشکيلاتلارا طرف دؤنده ردي. قيسا بير زامان عرضينده همين قوروملاري “خاريجي دؤولتلرين جاسوسو” آدلانديراراق لغو ائديب بير چوخ فعاللاريني حبس ائتدي. مينلرله کادرينين و دئمک اولار کي اساس رهبرلييينين “اله گئچمه”سيندن سونرا بو تشکيلاتلار يئنيدن يئني حاكيمييتين “اينقيلابي”ليييني داها ياخشي درک ائتسه لر ده بو هئچ بير مساله ني ده ييشمه يه يئتمه دي.

بو حاديثه لردن سونرا آ.د.ف يئنيدن ۱۹۴۶. جي ايله اوخشار بير طالئع ياشاماغا مجبور اولدو. حبس و گولله له نمه دن جانيني قوتارابيله نلر موهاجيرت ائتمه يه مجبور اولدولار. “ايران” دا قورولان سرت ديکتاتور و ميليتار حاكيمييت بير داها مينلر اينسانين قانيني تؤکدو، اون مينلرله اينساني يورد-يوواسيندان ديده رگين سالدي. آمما گؤرونور بو دا آ.د.ف’نين قطعي نتيجه چيخاراراق بللي مؤوقئع توتماسينا يئته رلي اولمادي.

سووئت سوسياليست رئسپوبليکاسينين (اتحاد جماهیر شوروی) داغيلماسي عرفه سينده قوزئي آزربايجاندا باشلانان ميللي آزادليق حركاتي دؤنه مينده (۱۹۸۸-۹۰) آ.د.ف’نين سرگيله دييي مؤوقئع ايله يقين کي ميللي دوشونجه لي اينسانلار هئچ واخت باريشابيلمه زديلر. نئجه کي، باريشا دا بيلمه ديلر. ائرمنيلرين آزربايجان’ا قارشي اراضي ايدديعالارينين گوجله ندييي، بو ايدديعالارين گئرچکله شمه سي اوچون آرتيق ائرمني سيلاحلي بيرله شمه لرينين قاراباغدا تئرور آکسييالاري حياتا گئچيردييي بير واختدا بير چوخ “سول” تشکيلاتلار کيمي، آ.د.ف ده “ائرمني-آزربايجانلي قارداشليغلاريندان” دم ووراراق يارانميش پيروبلئمي (هانسي کي بو پيروبلئم يوخ، ائرمنيلرين آزربايجان تورپاقلارينا سيلاحلي تجاووزو ايدي) “ميللتچي”، “قاراگوروه” دسته لرين ياراتديغيني سؤيله يه ره ک، “قارداش” خالقلارين بيرلييينين ابديليييندن دانيشيرديلار. (البتته ۱۹۹۰-جي ايل ۲۰ يانوار فاجيعه سي ايله باغلي آ.د.ف’نين توتدوغو مؤوقئع، بيلديردييي موناسيبت تقديره لاييقدير. اوبيئکتيوليک نامينه سونراکي دؤورلر، آزربايجان’ين موستقيلليييندن سونرا قاراباغ’ين ايشغالي ايله علاقه دار دا آ.د.ف بير معنالي اولاراق مؤوقئعيني بيلديردي و همين مساله ده بوگون ده عئيني مؤوقئعده قالير.)

همين عرفه ده بير چوخ ميللي دوشونجه لي گونئيليلرين خالق حركاتيندا ايشتيراکينا گؤره آ.د.ف رهبرلييينين غضبينه توش گلمه سي چوخ ياخين تاريخيميزين آجي گئرچکليکلريندندير. بلکه ده بوتون بو حرکتلرين نتيجه سي ايدي کي، ۱۹۹۲-جي ايلده آزربايجان خالق جبهه سي’نين حاكيمييتي دؤنه مينده آ.د.ف’ني يئرله شدييي بينادان کؤچورمک مساله سي قالديريلميشدي. بوگون همين حرکتي آخج’نين آياغينا يازماق ايسته يه نلر اولسا دا، اصلینده بو ۱۹۴۶-جي ايلدن قوزئي آزربايجان’ا موهاجيرت ائتميش بير سيرا گونئيلي ضييالي و آ.د.ف’ده “غضبه” توش گلميش فيرقه چيلرين آزربايجان’ين (او) واختکي حٶكومتينين قارشيسيندا قالديرديقلاري مساله ايدي. همين حاديثه دن خبردار شخص کيمي حتتا بو مساله ده ائکس پيرئزيدئنت ائلچي به ي’ين مؤوقئعينين فرقلي اولماسينا باخماياراق بير چوخ گونئيلينين تاکيدي و ايصراري نتيجه سينده بو حرکته (آ.د.ف’ني يئرله شدييي قرارگاهدان چيخارماق) جهد اولونماسيني دييه بيله ره م.

آزربايجان رئسپوبليکاسينين موستقيلليييندن سونرا دئمک اولار کي آ.د.ف’نين فعالييتي حيسس اولونمادي. اوزون ايللر داخيلده و خاريجده گونئي آزربايجانلا باغلي بير سيرا جيددي حاديثه لر باش وئرسه ده آ.د.ف گؤزله مه مؤوقئعينده داياناراق هئچ بير رسمي رئاکسييا گؤسته رمه دي. بو موددت عرضينده بعضي گونئيلي و فيکير باخيميندان فيرقه’يه داها ياخين اولان فعاللارين دا آ.د.ف’ني “جانلانديرما” جهدلري نتيجه وئرمه دي. بو ايسه اؤزلويونده بير چوخ تجروبه لي و قابيلييتلي اينسانلارين فيرقه دن اوزاقلاشمالارينا و باشقا تشکيلاتلارين آدي آلتيندا فعالييت گؤسته رمه لرينه سبب اولدو.

“آزربايجان دئموکرات فيرقه سي”نين ترپه نمه يه سون جهدي ۲۰۰۳-۲۰۰۴-جو ايللره تصادوف ائدير. بو زامان آ.د.ف’نين فعالييتينين گوجله نديريلمه سي اوچون دوشونجه و باخيش ائعتيباريله فيرقه`يه ياخينليغي اولان بعضي شخصلرين تشببوثو نتيجه سينده آ.د.ف’نين فعالييتينده يئني بير مرحله باشلانميش اولدو. قوروم يئنيدن گونئي آزربايجانلا باغلي مساله لرده “قانع ائديجي” اولماسا دا بعضي تشببوثلرده بولوندو. “ايران”دا باش وئره ن حاديثه لره، جريان ائده ن سيياسي پيروسئسلره موناسيبت بيلديردي. اؤزونون سايتيني آچدي. “آزربايجان” آديندا اورقاني يئنيدن نشر ائتديريلدي و ميللي حٶكومتين تاريخي و آ.د.ف’نين فعالييتي ايله باغلي کيتابلار بيراخدي. “آزربايجان ميللي حٶكومتي”نين و عومومييتله آ.د.ف’نين فعالييتي ايله باغلي بوراخيلان آلبوم-کيتابي ايسه، بو نشرلرين آراسيندا اؤنه ملي يئر توتان چوخ ده يه رلي بيراخيليش سايماق اولار. بونلارلا ياناشي آ.د.ف بير سيرا تاريخي گون و حاديثه لرله باغلي موختليف تدبيرلر، کونفيرانسلار دا گئچيرمه يه باشلادي. بو اؤزلويونده ميللي-دئموکراتيک قوووه لرين سئوينجينه و اونلارين يئنيدن فيرقه’يه ماراق گؤسته رمه لرينه سبب اولدو. دوزدور، بو آرادا بير سيرا قوووه لر ده آ.د.ف’نين بو يئني فعالييت جهدينين آرخاسيندا باشقا عاميللرين اولدوغونو بيلديره ره ک او قدر ده ايستي ياناشماديلار.

تاسسوفله بو دفعه ده سونونجولارين فيکيرلرينين نيسبي اولاراق حقيقته چئوريلمه سي گونئيدن اولان ميللي-دئموکراتيک قوووه لرين مايوسلوغونا و خيال قيريقليغينا سبب اولدو.

“آزربايجان دئموکرات فيرقه سي”نين صدري اميرعلي لاهرودي باشدا اولماقلا آ.د.ف’نين بعضي عوضولرينين “ايران”ين آزربايجان رئسپوبليکاسي’نداکي سفيرلييينين موختليف بهانه لرله تشکيل ائتدييي تدبيرلرده گؤرونمه لري، تهران رئژيمينه باغليليقلاري شوبهه دوغورمايان شخصلرين آ.د.ف’نين قرارگاهينا آياق آچمالاري، “ايران مدنييت مرکزي”نين نوماينده لرينين بو تشکيلاتلا علاقه يه گيرمه لري، ميللي قوووه لرين حاقلي ائعتيراضينا سبب اولدو. گونئيلي ميلليلر بير داها آ.د.ف’نين بو توتدوغو مؤوقئع ايله گونئي آزربايجان ميللي آزادليق حركاتي’نا هئچ بير موثبت تاسير گؤسته ره بيلمه يه جه ييني قبول ائتمه يه مجبور اولدولار. “ايران”ين ائکس پيرئزيدئنتي محممد خاتمي’نين آزربايجان رئسپوبليکاسي’نا سفري زاماني “آزربايجاندا ياشايان ايرانليلارلا گؤروش” آدي آلتيندا ا.ا.ج.’نين سفيرلييي طرفيندن تشکيل ائديله ن ضيافتده آ.د.ف’نين صدري جناب اميرعلي لاهرودي و تشکيلاتين بير نئچه عوضوونون ايشتيراکي، خاتمي ايله “صميمي” گؤروش و صٶحبتلري سيياسي چئوره لر طرفيندن بير معنالي قارشيلانمادي.

بو عمل، دئمک اولار کي آ.د.ف’نين ايميجينه چوخ جيددي ضربه ووردو. ياشانانلاري بير داها تجروبه ائتمکده اولان قوروم رهبرلييينين “ايران” مئييللي چيخيش و داورانيشلاري بونونلا بيتمه دي. ا.ا.ج.’دا سون پيرئزيدئنت “سئچکي”لرينده تشکيلاتين توتدوغو مؤوقئع، گؤسته ردييي “فعالييت” حاققيندا فورمالاشديرديغي يئرلي-يئرسيز شوبهه لري بير داها آرتيردي. تشکيلاتا ياخينلاشماغا مئييل گؤسته ره ن يئني و گنج قوووه لرين مايوسلوغونا سبب اولدو.

آ.د.ف’نين ميللي حٶكومتين ۶۰ ايللييي موناسيبتيله ۲۰۰۵. جي ايلين دئکابريندا گئچيردييي مطبوعات کونفيرانسيندا تشکيلات رهبري اميرعلي لاهرودي’نين چيخيشي مطبوعات نوماينده لري و تدبير ايشتيراکچيلاري آراسيندا چاشقينليق ياراتدي. همين تدبيرده اميرعلي لاهرودي’نين ا.ا.ج.’نين “پيرئزيدئنت”ي ماحمود عنترينيژاد حاققيندا سؤيله دييي صميمي و مئهريبان فيکيرلر، م. عنترينيژاد’ين “خالقين سسي ايله سئچيلميش و خالق طرفيندن دستکله نه ن “مشروع” پيرئزيدئنت ” کيمي چيخيشي توپلانتي ايشتيراکچيلاري آراسيندا دا موباحيثه يه و بير چوخلارينين ائعتيراضينا سبب اولدو. ميللي حٶكومت’ين ۶۰ ايللييي ايله باغلي يايينلانان بياناتدا دا اوخشار فيکيرلرين يئر آلماسي آ.د.ف’نين يئني تاريخينده سيلينميه جک بير لکه اولدو.

بوتون بونلارين يئکونو اولاراق تشکيلاتين اساس قوووه لريندن بيري، اميرعلي لاهرودي’يه ان ياخين اولان شخصين آزربايجان رئسپوبليکاسي’نين ميللي تهلوکه سيزليک ناظيرلييي طرفيندن حبسي، آپاريلميش ايستينطاق زاماني همين شخصين ا.ا.ج.’نين خوصوصي خيدمت اورقانلارينين امکداشي اولماسيني ائعتيراف ائتمه سي، بو قوروما اولوب-قالان اومودو دا قيرميش اولدو. البتته بو اؤزلويونده بلکه ده تهران رئژيمينين غلبه سي ساييلابيله ر. نييه کي، بو واسيطه ايله تهران حاكيمييتي ميللتيميزين ان قوجامان و زنگين تاريخي و موباريزه گئچميشي اولان قورومو حاقدا باشقا راي ياراتماغا ناييل اولدو. و البتته کي بو مساله لره يول وئره ن، شراييط يارادان اينسانلار اؤز ويجدانلاري قارشيسيندا جاواب وئرمه ليديرلر.

پ.س.: بلکه ده آ.د.ف’نين “گونئي آزربايجان دئموکرات فيرقه سي” آدي ايله، يئني و گنج ميللي-دئموکرات گونئيليلر طرفيندن برپاسينين زاماني چاتيبدير. بونا آ.د.ف’نين بوگونکو رهبرلييي ده راضيليق وئرمه يه بورجلودور. ميللتيميزين موباريزه تاريخينده اؤزونه مخصوص يئري، مينلرله اينسانيميزين قاني باهاسينا فورمالاشميش بير قورومون عکس جبهه يه خيدمت ائتمه سينه گؤز يومماق هم ده جينايتدير.

BayBak, All about a Nation، بیر میللتین سسی
پایلاش | پرینت
بعضی عکسلر خبره باغلی اولمایا بیلیر. لطفا دیقتتلی اولون
بورا باغلي يازيلار:
  • تاپيلمادي


گوروش کاپانیبدی


http://www.baybak.com بای بک سایتیندان پرینت اولوب
http://www.11007.baybak.com/263.azr یازینین اینترنت آدرسی

azeribaybak[at]gmail.com