یاشاسین آذربایجان - Long live Azerbaijan

.

بؤیوک ایمپئراتورلوقلار قوران تورک اولوسونون پوتئنسیالینی دگرلندیرمک اوچون چوخ دا اوزاقلارا گئتمک لازیم دئییلدیر. ساده جه ۵۰۰ یوز ایل اوله قاییدیب، دونیانین سیاسی خریطه سینه اؤتری نظر سالدیقدا، بو بؤیوک اولوسون بوتون غرب دونیاسینی دوشوندورمه یه و یقین کی، قورخماغا وادار ائدن نئجه بؤیوک پوتئنسیالا مالیک اولدوغونو دویماق ائله ده چتین دئییلدیر. بئله کی، ائله بیریاينجی باخیشدان همین دؤورده دونیادا تورک اولوسونون نئجه آپاریجی مؤوقعیه مالیک اولماسی اؤزونو آچیق شکیلده بوروزه وئریر. همین آپاریجی مؤوقع ۱۵۰-۱۰۰ ایل بوندان اؤنجه یه کیمی داوام ائتمیشدیر.

---

---

بؤیوک ایمپئراتورلوقلار قوران تورک اولوسونون پوتئنسیالینی دگرلندیرمک اوچون چوخ دا اوزاقلارا گئتمک لازیم دئییلدیر. ساده جه ۵۰۰ یوز ایل اوله قاییدیب، دونیانین سیاسی خریطه سینه اؤتری نظر سالدیقدا، بو بؤیوک اولوسون بوتون غرب دونیاسینی دوشوندورمه یه و یقین کی، قورخماغا وادار ائدن نئجه بؤیوک پوتئنسیالا مالیک اولدوغونو دویماق ائله ده چتین دئییلدیر. بئله کی، ائله بیریاينجی باخیشدان همین دؤورده دونیادا تورک اولوسونون نئجه آپاریجی مؤوقعیه مالیک اولماسی اؤزونو آچیق شکیلده بوروزه وئریر. همین آپاریجی مؤوقع ۱۵۰-۱۰۰ ایل بوندان اؤنجه یه کیمی داوام ائتمیشدیر.

آسیادا ۵۰۰ ایل اؤنجه هیندیستان یاریماداسی داخیل اولماقلا بابور تورک ایمپئراتورلوغو (۱۸۵۸-۱۵۲۶) حاکیم ایدی. همین ایمپئراتورلوغون شیمالیندا حال- حاضیردا چینده یئرلشن شرقی تورکیستاندا کاشغار (اویغور) خانلیغی (۱۵- اينجی یوز ایللیک-۱۸۷۷) مؤوجود ایدی. بونلارین شرقینده ایسه سیبیر و اورتا آسیا تورک دؤولتلری و صفوی دؤولتی (۱۷۳۲- ۱۵۰۲) حؤکمرانلیق ائدیردی. بونلاردان دا شرقده آسیا، آفریقا و آوروپانین بؤیوک حیصه سینی احاطه ائدن عثمانلی ایمپئراتورلوغو (۱۹۲۲-۱۲۹۹)، قارا دنیزین شیمالیندا ایسه کیریم خانلیغی (۱۷۸۳-۱۴۴۱)، اوندان شیمالدا هشترخان خانلیغی (۱۴۶۶-۱۵۵۶)، قاسیم خانلیغی (۱۵۵۲- ۱۴۴۵)، قازان خانلیغی (۱۴۳۷-۱۵۵۲) و سایر تورک دؤولتلری حؤکمرانلیق ائدیردیلر.

البته بئله بؤیوک پوتئنسیالا مالیک اولان تورک اولوسو، هله آتیللا دؤورونده (اوروپا هون ایمپئراتورلوغو ۴۶۹-۳۷۴) بیزانس، روما و آلمانلار دا داخیل اولماقلا بوتون آوروپالیلاری دیزه چؤکدوره رک۱، اونلارین تاریخی یادداشیندا ایز بوراخمیشدیر. ائله همین دؤوردن ده آوروپا اینسانیندا تورک خوفو داوام ائتمیش و سونراکی دؤورلرده داها دا گوجلنن بو اولوسون بیرلیگینی پوزماق هر زامان اونلاری دوشوندورموشدور.

سون ۵۰۰ ایلین تاریخی حادیثه لرینه نظر سالدیقدا ایسه، تکجه عثمانلی ایمپئراتورلوغونون تک باشینا، آوروپا دؤولتلرینی نئجه دیزه چؤکدوردویونو گؤروروک. آوروپا و آوروپالی اوچون تورک عامیلی بیر نؤمره لی تهلوکه کیمی، همین دؤوردن آوروپا دؤولتلرینین سیاستینی تأثیر دایره سینه سالمیشدیر. بئله کی، جون لوکک (جان لاک)، دینی دؤزوملولوک حاقیندا یازدیغی مکتوبوندا رئمونسترانتلارا و آنتیرئمونسترانتلارا مخصوص کیلسه آراسیندا اختلافی آرادان قالدیرماغا و کناردان باخان عثمانلییا دیقتی یؤنلتمه یه اشاره ائدیر.۲

بوتون آوروپا دؤولتلری اینگیلتره باشدا اولماقلا، اوزون مدتلی و قیسا مدتلی استراتئژی پلان حاضیرلایاراق، مؤوجود تورک پوتئنسیالینی ضعیفلتمک اوچون هجوما کئچدیلر. قیسا مدتلی استراتئژی پلان اوزره ایکی بؤیوک تورک دؤولتی یعنی عثمانلی و صفوی دؤولتلرینی محاریبه یه سؤوق ائتمک و بئله لیکله هم آوروپانی عثمانلی ایشغالیندان قوروماق، هم ده تورک پوتئنسیالینی ضعیفلتمک سیاستی داوام ائتدیریلمیشدیر. هله قاراقویونلولار دؤورونده همین استراتئژی پلانا استارت وئرن آوروپا دؤولتلری، صفویلر دؤورونده اوغور قازاندیلار. “عثمانلی علیهینه بیرلشمه نی صفوی شاهینا (شاه اسماعیل) تکلیف ائدن بیریاينجی آوروپا سلطانلاری اسپانیا شاهی بیریاينجی شارل و ماجاریستان شاهی ایکیاينجی لودویک ایدی.” ۳بای بک

۱۵۹۸- جی ایلده ایگیرمی آلتی نفردن عبارت آوروپا نماینده هئیتی اینگلیتره لی سئرآنتونی و سئر روبئرت شئرلینین باشچیلیغی ایله ایکیاينجی شاه عباسین سارایینا گلدیلر. “روبئرت شئرلینین بو سفردن مقصدی ایکیاينجی شاه عباسین، عثمانلیلارلا محاریبه یه باشلاماسینی مذاکیره ائتمکدن عبارت ایدی.” ۴

آوروپالیلارین تحریکی و فیتنه کارلیغی ایله ایکی یوز ایلدن آرتیق داوام ائدن عثمانلی - صفوی چکیشمه سی، بو ایکی بؤیوک دونیوی گوجه مالیک اولان تورک ایمپئراتورلوقلارینین گوجونو ضعیفلتمکله یاناشی، قارا دنیزین شیمالیندان (دشتی قیپچاقدان) سیبیر و اوزاق شرقه قدر اوزانان بؤیوک تورک اراضیسینین (۱۶۸۱- جی ایلده قاسیم خانلیغی، ۱۵۵۶- جی ایلده قازان خانلیغینی، ۱۵۵۷- جی ایلده نوقای اورداسی، ۱۵۵۷- جی ایلده هشدرخان خانلیغی، ۱۶۰۰- جو ایلده سیبیر خانلیغی و داها سونرالار ۱۷۸۳- جو ایلده کیریم خانلیغی و ۱۹- جو عصرده قازاق خانلیغی)۵ روسلار طرفیندن ایشغال ائدیلمه سینه شرایط یاراتدی. همین پروسئسین داوام ائتدیریلمه سی ایله سونراکی یوزایللیکلرده ایسه تورکیستانین باشقا تورک دؤولتلری (۱۸۶۸- جی ایلده بخارا خانلیغی، ۱۸۷۳- جو ایلده خیوه خانلیغی، ۱۸۷۶- جی ایلده کوکند خانلیغی و ۱۸۸۵- جی ایلده تورکمنستان خانلیغی)، قافقاز و شیمالی قافقاز تورک دؤلتلری و توپلولوقلاری، ائله جه ده کؤمکسیز قالان شرقی تورکیستان (کاشغار- تورفان خانلیغی) ۱۸۷۷- جی ایلده چین طرفیندن ایشغال ائدیلدی. بئله لیکله غرب دونیاسی، باشدا اینگیلتره اولماقلا، تورک اولوسونون ضعیفله مه سی و حتّی محوی حسابینا بؤیوک روسییانین یارانماسینا شرایط یاراتدیلار.

حالبوکی روسلار اصلینده اسکاندیناو خالقی اولموش و خزر ایمپئراتورلوغونون (تورک ایمپئراتورلوغو) سون ایللرینده شرقه دوغرو حرکت ائده رک، “روریکین باشچیلیغی ایله ۸۶۲- جی ایلده خزر قالاسی سامباتایا گلیب، تجارت ائتمک اوچون اجازه آلیر. روریکدن سونرا کنیاز اولئق حاکیمیته گله رک تورکلر طرفیندن قورولموش کییئو (کیف) شهرینی اله کئچیردی.”۶ گؤروندویو کیمی روسلار اؤز تورپاقلاریندان قات- قات بؤیوک اولان تورک اراضیسینی (قارا دنیزین شیمالی و ایندیکی اوکراینا اراضیسی داخیل اولماقلا، شیمالدا بوز دنیزی و شرقده یاپونوا حدودلارینا قدر اراضینی) ایشغال ائتدیکدن سونرا، تورکلری دؤورون غیری- اینسانی آسسیمیلیاسییا مئتودلاری (رئپرئسییا، دئموقرافیک وضعیتین دییشدیریلمه سی و …) ایله روسلاشدیردیلار.بای بک

لاکین بونلار اینگیلتره باشدا اولماقلا غرب دونیاسی نین، تورکلری ضعیفلتمک اوچون تطبیق ائتدیگی اوزون مدتلی و قیسا مدتلی سییاستین تطبیقی نین دولایی یوللا نتیجه سیندن عبارت ایدی. یعنی اصلینده همین قیسا مدتلی استراتژی پلاندا نظرده توتلان عثمانلی- صفوی محاریبه لری نتیجه سینده، عثمانلی و یا حتی صفوی دؤلتینین مدافعه ایمکانیندان محروم قالان دیگر تورک دؤولتلری روسلارین ایشغالچی هجوملارینا تک باشینا داوام گتیره بیلمه یه رک، ایشغال ائدیلمیشلر.

اون آلتیاينجی یوزایللیکده هوللاندییا، پورتوقالییا و داها سونرا اینگیلتره و سایر آوروپا دؤولتلرینین شرقه، دنیز سیاحتی تشکیل ائتمه لری، اونلارین، تورک سولاله سینین حاکیمیتینده اولان هیندیستانا، ماراغینین آرتماسینا سبب اولدو. دنیزچیلییه داها گئج باشلایان اینگیلتره بو ساحه ده اؤز رقیبلرینی اؤتوب کئچدی و هیندیستانین بیر نئچه یئرینی ایشغال ائتدی. “شرقی هیند کومپانیاسی، مدرسده (۱۶۳۶)، بومبئیده (۱۶۶۸) و کلکتته ده (۱۶۸۶) محکملندی.” ۷

بئله لیکله عثمانلی ایمپئراتورلوغو ایله محاریبه آپاران آوروپا دؤولتلری، صفوی-عثمانلی اختلافلارینی قیزیشدیریب، اونلاری محاریبه یه سؤوق ائتمکله، بیر طرفدن کؤمکسیز قالان بیر چوخ تورک دؤولتلری نین روسلار طرفیندن ایشغالینا شرایط یاراتدی، دیگر طرفدن ایسه، اینگیلتره، هیندیستاندا بابور تورک ایمپئراتورلوغونو تدریجاً ایشغال ائدیب، مستملکه یه چئویردی. هیندیستانین ایشغال ائدیلمه سی ایله بؤیوک تورک ایمپئراتورلوقلاریندان بیری چؤکموش اولسا دا، ایندی هم زنگین ثروتلره مالیک اولان بو اراضینی الده ساخلاماق، هم ده اوزاق استراتژی پلان اوزره شرقدن غربه اوزانان بؤیوک تورک زیاينجیرینین ان مهم حالقالاریندان بیرینی (ایران تورک دؤولتینی) قیرماق پروریتئت تشکیل ائدیردی. میللتلشمه مرحله سینه قدم قویماقدا اولان آوروپا، بؤیوک تورک پوتئنسیالینین یاخین پرئسپئکتیوده بئله، دونیایا آغالیق ائتمک گوجونده اولدوغونو یاخشی بیلیردی. اونا گؤره ده، هیندیستانی الده ساخلاماق اوچون حاضیرلانان پلانلارلا یاناشی، شرقدن غربه اوزانان تورک زیاينجیرینین ان مهم حالقالاریندان بیرینی (ایران حالقاسینی) قیرماق اوچون پلانلار جیزیلدی.

بیریاينجی مرحله ده اینگیلتره، هیندیستانی موستملکه ائتدیکدن سونرا، بو اؤلکه نی ابدی اولاراق الینده ساخلاماق اوچون اویدورمالارا ال آتیب، هر واسیطه ایله اینگیلتره- هیندیستان بیرلیگینی اساسلاندیرماغی قارشییا مقصد قویدو. ۱۷۸۶- جی ایلده اینگیلتره نین موستملکه سی اولان هیندیستاندا چالیشان ویلیام جونز، سانسکریت دیلی ایله بیر سیرا آوروپا دیللری آراسیندا اوخشارلیقلاری حیس ائتدی. او، بو دیللری هیند- آوروپا دیلی آدلاندیردی.۸ بو مسئله آوروپادا موستملکه چی دؤولتلرینین الینده اؤز موستملکه سیاستینی اساسلاندیرماق اوچون یاخشی واسیطه یه چئوریلدی. بئله جه “دیلچیلیک نظرییه لرینین ائتنولوژی و عیرق ساحه لرینه ده شامیل ائدیلمه سی مسئله سینده کریستوف ماینئرسین (۱۸۱۰- ۱۷۴۷) گؤردویو ایشلر بؤیوک رول اوینامیشدیر. ماینئرس، خالقلا عیرق آراسیندا علاقه نین مؤوجود اولماسینا تأکید ائده رک، دیلچیلیک تئرمینلریندن عیرقه عایید ساحه لرین ایضاحیندا ایستیفاده ائتدی”.۹ بئله لیکله آبسورد هیند-آوروپا عیرقی مئیدانا چیخدی. بو نظرییه نین یارادیجیلارینین مقصدی بؤیوک بریتانییانین هیندیستاندا موستملکه چیلیگینین اساسلاندیریلاراق، داوام ائتدیریلمه سی ایدی. بئله کی، بو نظرییه نین اساس بانیلریندن بیری فرئدریش موللئر (آلمانییا- اینگیلتره دیلچیسی) سؤیله میشدیر: “بریتانییا ایمپئریالیزمی واسیطه سی ایله ایکی هیند و آوروپا حیصه سینین (بریتانییا و هیندیستان) بیرلشمه سی آللاهین نیشانه لریندن بیریدیر “.۱۰بای بک

هیندیستانی الده ساخلاماق اوچون هیندیستان- اینگیلتره بیرلیگینی اساسلاندیرماقلا یاناشی، اونو، دیگر دؤولتلرین ایشغالیندان دا قوروماق لازیم گلیردی. خوصوصیله ناپالئونون هیندیستانا هجوم ائتمه احتیمالی، هیندیستان اطرافی اراضیلرین اؤیره نیلمه سی و بو اؤلکه نین اطرافیندا موحافیظه زوناسینین یارادیلماسی مسئله سی گوندمه گلدی. هیندیستانا قونشو اولان ایران تورک دؤولتی ایسه بؤیوک اهمیته مالیک ایدی. بو مسئله نین اهمیتیندن خبری اولان جون مئلکوم (جان ملکم) ” ۱۸۰۰- جو ایلده مکتوبوندا یازیر کی، بوتون واختیمی بیزیم آز تانیش اولدوغوموز بو غئیری-عادی اؤلکه نی (یران تورک دؤولتینی) اؤیرنمه یه صرف ائدیرم.”۱۱

بئله لیکله ایران تورک دؤولتی ایله باغلی قیسا مودتلی و اوزون مودتلی استراتئژی پلانلارین ایجراسینین گئدیشاتیندا، شرقشوناسلیق و اونون مهم قولو اولان ایرانشوناسلیغین غربده اساسی قویولدو. کمبریج، آکسفورد و سایر اونیوئرسیتئتلردن باشقا اینگیلتره نین شرقی هیند کومپانییاسیندا، هئلیبوری آدیندا شرقشوناسلیق کوللئجی ده تأسیس ائدیلمیشدیر. بو شرقشوناسلیق مرکزلرینین فونکسییاسی، اینگیلتره موستملکه چیلیگینه شرق اوزره مأمور و کادرلار یئتیشدیریمکدن عیبارت ایدی.۱۲ همین مأمورلار قئید ائدیلن استراتئژی پلانلارین ایجرا گئدیشاتینی سورعتلندیردیلر.

آرتیق ۱۹- جو عصرده اوزاق استراتئژی پلان آکتواللاشدیقجا هیندیستانین، هیند-آوروپالیلارین آنا یوردو اولماسی حاقیندا اویدوردوقلاری نظرییه لر سؤنوکدو. بو دفعه ایران تورک دؤولتینده فارس عامیلینی قالدیرماق و همین نظرییه نی بو ایستیقامتده ایشه سالماق آکتواللاشدی. آرتیق ایران تورک دؤولتینده، تورکلرین بیرلیگینی پوزماق اوچون “فارس عامیلی آوروپالیلارین دیقتینی جلب ائتدی. آنقوئتیل دوپپئرون، ویلیام جونس و هئردئر، هر بیری آیریلیقدا فارسی، هیند- آوروپالیلارین (آریالارین) وطنی تکلیف ائتدیلر. بعضیلری حتّی آوئستانین یازیلدیغی دیلین، سانسکریت دیلی قدر تاریخه مالیک اولدوغونو ادعا ائتدیلر.” ۱۳

آوروپالیلارین موستمله چیلیک مقصدی ایله اویدوردوقلاری “آری” سؤزونون ایسه ایندییه کیمی فارسلارین و دیگر ادعا ائتدیکلری هیند- آوروپا خالقلارینین دیلینده بو معنادا اولمادیغی علم عالمینه معلومدور. اصلینده، تمیز، پاک و آرینمیش معناسینی داشییان بو سؤز تورک سؤزودور. دارانین کیتابه سینده ایشله دیلن “آریکا” سؤزو ایسه عوصیانچی و آزغین معناسیدادیر. نورمان شارپ و کونت هر ایکیسی همین ” آریکا “۱۴ یعنی عوصیانچی سؤزونو آری عیرقی کیمی وئرمکله، تورکلره قارشی قئید ائدیلن “آری” عیرقینی ایجاد ائتدیلر (اویدوردولار).بای بک

آرتیق بوتون ایمکانلار اوزاق استرتئژی پلان اوزره قئید اولونان ایستیقامتده سفربر ائدیلمیشدی. اینگیلتره مأمورلاری واسیطه سی ایله، فارس ائتنوسو اساسیندا ایرانا تاریخ یازیلماغا (اویدورولماغا) باشلانیلدی. “اینگیلتره مأمورو جون مئلکوم، “ایران تاریخی” اثرینی یازماقلا ایرانشوناسلیغین اساسینی قویدو. سئر جان مئلکومدان باشقا ایرانشوناسلارین بؤیوک اکثریتی ده اینگیلتره نین و یا اینگیلتره شرقی هیندیستان کومپانییاسی نین رسمی دؤولت مأمورلاری ایدیلر و تدقیقات ایشلرینی ایراندا رسمی مأموریتلری جریانیندا حیاتا کئچیریردیلر. اونلار، اینگیلتره طرفیندن ایرانشوناسلیق تدقیقاتلارینا گؤندریلیردیلر.” ۱۵

هله شاه عباس دؤورونده آوروپادان گؤندریلن روبئرت شرلینین باشچیلیغیندا صفوی سارایینا گلن هئیتین تورکدن باشقا بو اؤلکه ده دیگر ائتنوسلارین، خصوصی ایله فارسلارین (اصلینده تاجیکلرین) یاشادیغی یئرلرده تاریخی آبیده آختارماسی و بیستون کیتابه لرینی تاپمالارینی نظره آلماساق، جون مئلکومدان سونرا ۱۸۱۱- جی ایلین مارت آییندا جیمز موریه و ویلیام اوزلی و سئر گور اوزلی هئیتی نین سایر عضولری ایران تورک دؤولتینین پایتاختی تهرانا گلمک اوچون بوشهره گلدیلر. اونلارا، تهران ایستیقامتینده حرکت یولوندا معلومات توپلاماق مأموریتی وئریلمیشدیر. بریتانییا شرقشوناسلاری، شیراز اطرافیندا گویا ایرانین کئچمیشی حاقیندا معلومات توپلاماق، تاریخی آبیده تاپیب، فاکت الده ائتمک ایسته ییردیلر. اونلارا بریتانییا خاریجی ایشلر ناظیرلیگی طرفیندن تاریخی آبیده تاپیب، ساختالاشدیرماق و فارس ائتنوسو، ائله جه ده اؤزلری طرفیندن اویدورولان آبسورد آریایزم نظرییه سی ایستیقامتینده ایرانا تاریخ یازماق و ایرانی فارسلا باغلاماغا مأموریت وئریلمیشدیر. بئله لیکله همین قروپ “تاریخی اهمیتی اولان بیر نئچه یئره باخیش کئچیریب و همین قروپون عضوو استون، شاپورون هئیکه لی یئرلشن شاپور ماغاراسینی آشکار ائتدی.”۱۶بای بک

۱۸۱۸- جی ایلده دیگر اینگیلتره لی روبئرت کئرپورتئر، بیستون کیتابه سینین بیریاينجی دفعه اولاراق اوزونو چیخاردی. اوندان سونرا اینگیلتره لی ضابیط رولینسون Sir Henry) (Creswicke Rawlinson ۱۸۳۳- جو ایلده ایرانا گلیب، بیستون کیتابه لرینین اوخونوشونون رمزینی کشف ائتدی. “رولینسون، دارانین بیستونداکی بؤیوک کیتابه سینین تام شکیلده ترجومه سینی، لندنده کراللیغین آسیا جمعیتینه (Royal Asiatic Society) تقدیم ائتدی و رولینسونون یئنیدن دوزه لیشی ایله چاپا حاضیرلاندی.” ۱۷ دئنیس رایت، رولینسونون بو یازیلارا ماراق گؤسترمه سی حاقیندا یازیر: “رولینسونون بیریاينجی دفعه بو میخی یازیلارا ماراق گؤسترمه سی معلوم دئییل. بو مسئله ده یقین کی، جون مئلکوما آفرین دئمک لازیمدیر. جون مئلکوم ۱۸۲۳- جو ایلده هیندیستانا اوزون مودتلی سفرینده باجاریقلی گنج ظابیط رولینسونو حیمایه سی آلتینا آلیب، اونو ایران ناغیللارینین سِحرینه سالدی”.۱۸ لاکین سون ایللرده بریتانییا باشدا اولماقلا آوروپالیلارین بئله فعالیتلرینین نه مقصد گوددویو و اونلارین نئجه کؤکلو اویدورمالارا یول وئریلدیکلری اوزه چیخیر. اونلار، ایندیکی فارسا مخصوص اولمایان بیر مدنیتی ساختالاشدیریب، فارسین آدینا یازماقلا، فارس اتنوسو اساسیندا ایران دؤولتچیلیگی تاریخی نین اساسینی قویوب، ایران تورک دؤولتینی، فارس (تاجیک) دؤولتینه چئویردیلر.

بیستوندا رولینسون و دیگر امکداشلارینین قدیم فارس یازیلاری آدی ایله آشکار ائده رک تقدیم ائتدیگی کیتابه نین دیلی، حاضیردا فارس دیلی کیمی تانینان (ایندی ایراندا فارس دیلی کیمی تانینان و دانیشیلان دیل اصلینده تاجیک دیلیدیر. فارس دیلین کؤکو اهمه نیلرین چؤکمه سی ایله کسیلدی) دیل ایله هئچ بیر باغلیلیغا مالیک دئییلدیر. “حتّی شارپین دا اعتیراف ائتدیگی کیمی اهمه نی دؤولتینین سقطو ایله بو یاد دیلین کؤکو تامامیله کسیلدی.” ۱۹

بیستون یازیلارینین دیلینین قراماتیکاسیندا (مورفولوگییا و سینتاکسیس) ایسملر اوچ-کیشی، قادین و اورتا جینسه بؤلونور. پارادیقما ایسه - تک، ایکیلیک و جمع فورماسیندا و سککیز حالتدن عیبارتدیر.۲۰ بونلار ایسه اسلاویان دیللرینه عایید خوصوصیتلردیر. حاضیرکی فارس دیلینده و ایرانین دیگر یئرلی دیللری، او جومله دن آذربایجان، خوراسان، لوریستان، زابل، سیستان و سایر یئرلرده دانیشیلان دیللرده ایسیم جینسه تابع دئییلدیر. بو خوصوصیتلر فارس دیلینه تامامیله یاددیر.۲۱ اوسته لیک همین دیلین سؤز خزینه سینده کوللی میقداردا اسلاویان دیللرینه خاص سؤزلر مؤوجوددور.

بونلاردان علاوه ، ایران تورک اؤلکه سینده موسلمان تورکلر و عربلردن فرقلی کیملیک یاراتماق اوچون، آهورامزدا (اصلینده آسسور آللاهینین آدیدیر)، قدیم فارس دیلی متنلری، پهلوی دیلی، زردوشت دینی، مزدک دینی و سایر بئله فرقلندیریجی عامیللر اویدورولدو. حتّی قدیم متنلر کیمی قلمه وئریلن بیر چؤخ اوزدن ایراق آبیده لرین، سون یوزیللیکلرده اینگیلتره نین موستملکه چیلیگینده اولان هیندیستاندا اویدورولاراق محض قئید ائتدیگیمیز مقصد اوچون یازیلدیغی آشاکارلانیب. عینی زاماندا آذربایجان و ایران تورکلرینه، ائله جه ده رئگیونون دیگر خالقلارینا عایید اولان مدنیت آبیده لرینی، مدنی اوغورلوق یولو ایله اهمه نی (هخامنشی) و ساسانیلرین آدینا یازمیشلار. میدییا و پارفییانین دا اویدورولان هیند-آوروپا و آری، یعنی گویا فارسلارا عایید مدنیت اولدوغو ادعا ائدیلدی. بونلارین هامیسیندان مقصد یالنیز و یالنیز ایران تورک دؤولتینده فارس دؤولتچیلیگی نین اساسینی قویماق اوچون تاریخی بازا یاراتماق و نتیجه ده ایرانی فارس دؤولتینه چئویرمکله تورک بیرلیگینی پوزماقدان عیبارت ایدی.بای بک

همین دؤورده قئید ائدیلن کؤکلو اویدورمالارلا یاناشی، ایران تورک دؤولتینین (قاجارلارین) ساراییندا نفوذ صاحیبی اولماق اوچون آشاغیدان توتموش، یوکسک روتبه لی مأمورلارا کیمی روشوت وئرمکله نفوذ ائده بیلدیلر. بئله لیکله هم روشوتخورلوغو اؤلکه ده رواج وئردیلر هم ده سارایا نفوذ ائدیب، قئید ائدیلن ایستیقامتده ایشلرینی ایره لی آپارا بیلدیلر. فتحعلی شاه قاجار، ۱۸۰۰- جو ایلده باش ناظیر حاجی ابراهیمی وظیفه دن کنارلاشدیریب، اونو و قوهوملارینی اؤلدورنده، شوشترین حاکیمی میرزه ابوالحسن خان سارای آداملاری نین کؤمگی ایله اؤلومدن قورتاردی. او، سونرالار اینگیلتره سفیرلیگی نین مونشیسی جیمز موریه ایله بیرلیکده اینگیلتره یه یوللاندی. اورادا میرزه ابوالحسن خان، سئر قور اوزلی نین Sir Gore Ouseli) (Bart مئهماندارلیغی ایله فراماسونئری تشکیلاتینا داخیل ائدیلدی.۲۲ اینگیلتره دؤولتی میرزه ابوالحسن خاندان یاخشی استیفاده ائده بیلمه سی اوچون، اونو چوخلو میقداردا هدییه لر و پوللا ایرانا یولا سالدی. او، همین هدییه لری و پوللاری سارای آداملارینا داغیداراق، سارایدا نفوذ قازانمالی ایدی.۲۳ بئله لیکله ایران تورک دؤولتینی ایچه ریدن داغیدان ایکی پروسئسه استارت وئریلدی. بیریاينجی یوزلرله یوکسک روتبه لی دؤولت مأمورو اینگیلتره نین جاسوسونا چئوریلدی. ایکیاينجی پروسئس ایسه، گله جکده اؤلکه نین بوتون ضیالیلارینی زهرله ییب، فارسچی ائده جک ماسونلوق جریانی ایدی. “همین دؤورده اینگیلتره نین دؤولت سیاستینی پلانلاشدیرانلار، ایران اوزره اینگیلتره نین سیاستینی تام شکیلده تطبیق ائتمک اوچون فراماسون تشکیلاتلارینین مؤوجودلوغونو، ایرانلیلارین فراماسون اولمالارینی و اینگیلیس فراماسونلارینین ایرانا گؤندریلمه سینی لازیم بیلیردیلر.” ۲۴

همین پروسئسین بیر نئچه اون ایللیک داوام ائتمه سی ایله، تکجه فارسلار دئییل، ایران تورکلری، ائلجه ده آذربایجان تورکلری نین ضیالیلارینی دا تأثیر دایره سینه سالدیلار. بئله کی، اینگیلتره واسیطه سی ایله هیندیستاندا فورمالاشدیریلان فارس ایجماعسینین الی ایله، اورادا مقصدیؤنلو اولاراق، اون یئددی- اون دوققوزونجو عصرلرده اینگیلیس شرقشوناسلارینین گؤستریشی ایله حاضیرلانان ساختا “دساتیر” ، “اوئستا متنلری” ، “پهلوی متنلری” ، “قدیم فارس متنلری” و سایر بئله ساختا متنلرین یازیلیب، ائرادان اول فارس منبعلری کیمی قلمه وئریله مه سیندن سونرا، اونلار آوروپالیلار (باشدا اینگیلیسلر اولماقلا) و اونلارین هیندیستانلی مأمورلاری واسیطه سی ایله ایران تورک اؤلکه سینده یاشایان اینسانلارا آشیلاندی. سونراکی مرحله ده ایسه قئید ائدیلن تبلیغاتین نتیجه سینده آذربایجان تورکلری اؤزلری ده بو پروسئسین آپاریجی قوووه سینه چئوریلدیلر.

۱۹- جو عصرین آذربایجانلی ضیالیلاریندان اولان جلال الدین میرزه قاجار (فتحعلی شاه قاجارین اللی سککیزیاينجی اوغلو) تهراندا یاشایان آوروپالیلارلا علاقه ده اولدوغو و اونلارین اثرلرینی اوخودوغو اوچون اونلارین تاثیرینه دوشموش و ائرمنی میرزه مئلکوم خانین رهبرلیک ائتدیگی فراماسون تشکیلاتی نین (فراموشخانه) عضوو اولموش و اونون حیمایه سی آلتیندا همین تشکیلاتین ایجلاسلاری دا اونون (جلال الدینین) ائوینده کئچیریلرمیش.۲۵ جلال الدین میرزه “نامه خسروان” آدلی ایران تاریخی اثرینی ده یازمیشدیر. ” بو کیتاب، هئچ بیر عاغیل و منطیقله قبول ائدیلمیه جک فورمادا قدیم ایرانا قارشی مدح و تعریفلری احتیوا ائدن شرحلر و افسانه لردن عیبارتدیر. خوصوصیله کییانی، پیشدادی و دیگر میفیک سولاله لردن بحث ائدیر. اونون اثری نین اساسینی غیری علمی روایتلر، افسانه لر و یا “شاهنامه” تشکیل ائدی.۲۶

جلال الدین میرزه قاجارین آدی چکیلن اثرینی اوخویان میرزه فتحعلی آخوندوو، همین فراماسونلا مکتوبلاشیب و اینگیلتره نین آشیلادیغی ایدئیا ایستیقامتینده اوزون مودت بیر- بیرلرینه یاخشی تأثیر گؤستره بیلدیلر. اوسته لیک “جلال الدین میرزه، هیندیستان فارس ایجماعسیندان اولان (اینگیلتره نین قئید ائدیلن مقصدی حیاتا کئچیرمک اوچون ایرانا گؤندردیگی خوصوصی میسیونئری) تهران زردوشتلری نین دین خادیمی مانکجیله ده تانیش ائتدی. آخوندوولا مانکجیین آراسیندا جیدی دوستلوق و عقیده بیرلیگی یاراندی… “۲۷ اهمه نیلرله (هخامنشیلرله) ۲۵۰۰ ایل قاباق تورپاغا باسدیریلان و محو اولوب گئدن پارس (فارس) سؤزو، قاجارلارین سون دؤورونده اینگیلتره واسیطه سی ایله آشیلاناندان سونرا، آذربایجانین بیر چوخ بئله دیرناق آراسی ضیالیلارینین دیلیندن دوشموردو. حتّی آخوندوو، مانکجئیه مکتوبوندا یازیر: “من ظاهیراً تورک اولسام دا پارس (فارس) سویوندانام ” ۲۸

همین دؤورده قاجار دؤولتینین باش ناظیرلری، ایران اوچون تاریخ یازان ضیالیلار، آذربایجانین ضیالیلاری، او جومله دن “مشروطه چی سئید محمد طباطبایی، مشروطه چی یئفریم خان، مشروطه شهیدی میرزه ابراهیم آغا، حسن پیرنیا (قدیم ایران تاریخینی یازان)، حسن موستوفی (موستوفی الممالک)، ابراهیم حکیمی (حکیم الملک)، ذکا الملک فروغی… ائله جه ده حسن تقی زاده تبریزی ” ۲۹ ، احمد کسروی و فارس شوونیزمینین اساسینی قویان سایر شخصلر فراماسون تشکیلاتی نین عضوو ایدیلر. بو مسئله او قدر گئنیش یاییلمیشدیر کی، اینگیلتره لیلر اؤزلری ده بونا اعتیراف ائدیردیلر. بئله کی، عثمانلی و ایران تورک دؤولتلری اوزره اینگیلتره نین تانینمیش جاسوسو میستر همفر عثمانلی و ایرانی نظرده توتاراق یازیر: “بو ایکی اؤلکه ده ماسونلوغا جلب ائتدیگیمیز آیری- آیری شخصلری دؤولت کورسولرینده یئرلشدیرمیشیک”.۳۰

بریتانییادا یارانان و اساس مقصدی اینگیلتره نین دونیوی حاکیمیتینی تأمین ائتمکدن عیبارت اولان فراماسونئری تشکیلاتلاری، دؤورون معلوم مسئله لرینده ده اویدورمالارا ال آتیردیلار. بئله کی، اونلار اهمنی (هخامنش) شاهی ایکیاينجی کوروشو بابلو فتح ائده رک، یهودلاری اسیرلیکدن قورتاماسی ایله باغلی ایراندا دئییردیلر: “ایکیاينجی کوروش بو ایشی ایله فراماسونئری تشکیلاتی ایله باغلیدیر و بو طریقتین فورمالاشماسیندا بؤیوک رولا مالیکدیر” ۳۱بای بک
حالبوکی، بو تشکیلاتین سون یوزیللیکلرده بریتانییادا یارانماسی معلومدور.

آرتیق ۲۰- جی عصره قدر رئگیونون و خصوصیله، ایران تورکلری و آذربایجان تورکلری نین تاریخی غربین فراماسونلاری و شرقشوناسلاری طرفیندن مقصدیؤنلو شکیلده جیدی تحریفه معروض قالدی. هله رضا شاهین، اینگیلتره واسیطه سی ایله حاکیمیته گتیریلمه سیندن قاباق، شرقشوناس کلمان هوار، اهالیسینین تخمینن یاریسینی تورکلر تشکیل ائدن ایران تورک دؤولتینده دانیشیلان دیللرین سیاهیسیندا فارس دیلی و حتّی بیر نئچه یوز و مین نفرلیک ائتنوسون بئله دیلینه ایشاره ائدیر و اؤلکه نین اکثر اهالیسینین، یعنی تورکلرین دیلینه اشاره ائتمیر.۳۲
اصلینده غرب دونیاسی و اینگیلتره نین، فارس دؤولتچیلیگینی ایراندا اویدورمالار واسیطه سی ایله فورمالاشدیرماغینین سببی، اونلارین فارسلاری چوخ ایستمه سیندن ایره لی گلمیردی. بلکه اونلار استراتئژی منافعلری اوغروندا بو ایش اوچون دریدن قابیقدان چیخیردیلار. بئله کی، بریتانییانین اینگیلتره خاریجی ایشلر ناظیری لورد کرزون، ایرانی تنزلده قالاراق چورومه یه لاییق اولدوغونو و آنجاق بریتانییا ایمپئراتورلوغونون بو اؤلکه ده اولان منافعیی، بو اؤلکه نین جوغرافی مؤوقعیی و … اوچون بونا ایمکان وئریلمیه جگینه ایشاره ائدیر.۳۳

بریتانییانین، شرقدن غربه اوزانان تورک بیرلیگینی پوزماق اوچون اوزون مودتلی استراتئگییا اوزره پلانینین اساس حیصه سی آرتیق حاضیر ایدی. بیر طرفدن ایران تورک دؤولتینده و رئگیوندا ایجتیماعی رأی فورمالاشدیریلمیش، دیگر طرفدن ایسه، فارس ائتنوسو اوزره ایران دؤولتچیلیگی اوچون اویدورولموش تاریخی بازا یارادیلمیشدی. مشروطه اینقیلابیندان سونرا ۱۰ یاشیندا احمد شاهین، اؤلکه نین شاهی اعلان ائدیلمه سی ایله اینگیلتره، هم اینگیلیس مأمورلاری هم ده هیندیستاندا فورمالاشدیردیغی زردوشت- فارس ایجماعسینین نماینده لری واسیطه سی ایله آکتیولیگینی آرتیردی. ۱۹۱۹- جو ایل موقاویله سینه خالقین اعتراضی و همین موقاویله نین لغوی، اینگیلتره نی، خوصوصیله بریتانییانین هیندیستان حاکیمیتینی اوزون مودتلی پلانی آپئراتیو شکیلده حیاتا کئچیرمه یه داها دا عزملی ائتدی. همین پلانی حیاتا کئچیرمک اوچون ایسه اونلار چوخدان کادر حاضیرلیغی گؤرموشدولر.بای بک
مانکجئیدن سونرا بیر- بیر اینگیلتره نین دیگر هیندیستانلی فارس اجماعسیندا اولان شخصلر، او جومله دن کیخسرو جی و داها سونرا اونون اوغلو اردشیر جی ریپورتئر، اینگیلتره نین سیاسی نماینده سی و جاسوسو کیمی ایران تورک دؤولتینده کؤکلو دییشیکلیکلره سبب اولدولار. ۲۷ یاشینا کیمی اینگیلتره ده تحصیل آلیب، اینگیلتره نین موستملکه چیلیک سیاستلری اوچون خصوصی یئتیشدیریلن اردشیر جی ریپورتئر، ۱۸۹۳- جو ایلده هیندیستان حکومتی نین نایبی و اینگیلتره نین تهرانداکی سفیرلیگینین سیاسی مشاویری کیمی ایران تورک دؤولتینه گلدی. او، مشروطه حرکاتی و اوندان سونراکی حادیثه لره تأثیر گؤسترمیشدیر. سیاسی علملر مکتبینده قدیم تاریخ معلیمی کیمی درس دئمیشدیر. او، اؤز خاطیره لرینده بو ساحه ده یازیر: “بوتون مرحله لرده، او جومله دن مشروطه حرکاتیندا، سیاسی مکتبده معلیملیک ائتدیگیم دؤورده بوتون گوجومله، ایرانلیلاردا ایرانپرستلیک (اصلینده فارس پرستلیک) روحونو اونلارا آشیلادیم و اونلاری بو ایستیقامتده تحریک ائتدیم ” ۳۴

نهایت اردشیر جی ریپورتئر، ۱۹۱۷- جی ایلین اوکتیابر آییندا رضا خانلا تانیش اولدو. لاکین رضا خان ساوادسیز اولدوغوندان اونو، ” یئنی ایرانین تأسیسچیسی” اولماغا حاضیرلاماق لازیم ایدی. اردشیر ریپورتئر اؤز خاطیره لرینده یازیر: “ساده دیلده ایرانین تاریخینی، جغرافییاسینی و اجتیماعی- سیاسی وضعیتینی اونا ایضاح ائدیردیم… عادتاً، اوزون مدت منیم صؤحبتیمه قولاق آسیب، آرادا دینجلمک اوچون دوروب چای دمله ییردی و ایچیردیک.”۳۵ اردشیر ریپورتئر، ۴ ایل مدتینه رضا خانی یئنی تأسیس ائده جک ایران دؤولتی نین باشچیسی کیمی یئتیشدیریر. او، رضا خانلا “داواملی گؤروشندن سونرا، رضا خانین، اینگیلتره نین مقصدلری اوچون ایراندا گوجلو و متمرکیز دؤولت قورماغا ان یاخشی واریانت اولدوغو نتیجه یه گلدی و بیریاينجی دفعه اولاراق، رضا خانی، آیرون سایدا (بریتانییانین مأمورو) تقدیم ائتدی. ” ۳۶ بئله لیکله ۱۹۲۵- جی ایلده ایران تورک دؤولتینده، اینگیلتره و اونون هیندیستانلی مأمورلاری واسیطه سی ایله چئوریلیش حیاتا کئچیریلدی و اینگیلتره اؤز اوزون مدتلی مقصدلری اوچون ایراندا فارس دؤولتی نین اساسینی قویدو. اینگیلتره نین مستملکه چیلیک مقصلری اوچون همین دؤولت طرفیندن فورمالاشدیریلان فارس شوونیزمینین سون نسیل نماینده لری بوگون فخرله تاریخیندن و دؤولتچیلیگیندن دانشدیقلاری ایران فارس دؤولتی اصلینده بئله اوتاندیریجی و بی آبریچی تاریخه و دؤولتچیلیک اساسینا مالیکدیر. ایران فارس دؤلتچیلیگینین تاریخی بازاسینین، اینگیلتره طرفیندن حاضیرلانماسی و چئوریلیشین حیاتا کئچیریلمه سی فاکتلاری اوزون مودت گیزلی ساخلانیلسا دا، معین مقاملاردا، اونلار اؤزلری بئله اعتیراف ائتمه یه مجبور اولموشلار. بئله کی، اینگیلتره، رضا شاهی اوغلو محمدرضا شاهلا دگیشرکن بی بی سی رادیوسو خبرلرینده دئمیشدی: “رضا شاهین مأموریتینین باشا چاتماسی- رضا شاهی بیز تاختا چیخاردیق و بیز ده ایراندان خاریج ائتدیک”.۳۷

ایندیکی ایران فارس دؤولتینین دؤولتچیلیک تاریخینین ۱۹۲۵- جی ایلدن قاباغا گئتمه مه سینه آرتیق هئچ بیر شوبهه یوخدور. اونا گؤره کی، ایستیناد ائتدیکلری ساختالاشدیریلمیش اهمنی (هخامنشی) و ساسانی دؤولتلرینین تاریخی ایسه اصلینده ایندیکی فارسلارا یوخ بلکه قیصاص مقصدیله آسسورلار طرفیندن دیدرگین ائدیلمیش یهودلار واسیطه سیله رئگیونا گتیریلمیش کؤچری طایفایا مخصوص اولماسی علم عالمینه معلومدور.۳۸

رضا خانین ایراندا حاکیمیته گتیریلمه سی و تورک بیرلیگینی پوزماق، ائله جه ده اینگیلتره مستملکه چیلیگینین تأمین ائدیلمه سی ایستقامتینده ایران فارس دولتچیلیگینین اویدورولاراق تأسیس ائدیلمه سی ایله یئنه ده، یئنی تأسیس ائدیلن ایران فارس دؤولتینین گویا تاریخی اساسینین اولماسینی اساسلاندیرماق مقصدیله، اینگیلتره طرفیندن باشلانیلان تاریخی اویدورمالار پروسئسینه داوام ائتدیریلدی. “رضا شاه حاکیمیتی نین، خیدمتینده اولان واسیطه لردن بیری ده تاریخ یازماق ایدی. بو عصرده تاریخ یازماق، شرقشوناسلارین تدقیقاتی و یازدیقلارینا اساسلانان قدیم تاریخ اوزرینده کؤکلنمیشدی. بو دؤورده تاریخ یازماغین خوصوصی اجتیماعی- سیاسی مقصدی، ایرانین کئچمیشی، خصوصیله قدیم دؤورونون سیاسی سیستئمینین استروکتورونو وئرمکدن عیبارت ایدی. اونلار، بئله لیکله رضا شاه دیکتاتوراسینی اساسلاندیرماق ایسته ییردیلر. همین دیکتاتورا حاکیمیتی و قورولان یئنی دؤولتی اساسلاندیرماق مقصدیله، ایرانین سیاسی سیستئمینی، اهمنی (هخامنشی) و ساسانی دؤورونده ایداره چیلیگین و قرارلارین ایمپئراتورلوغون مرکزیندن وئریلن تام متمرکز و گوجلو سیاسی سیستئم کیمی اولماسی تصویر ائدیلیردی. حالبوکی، بونلارین هئچ بیرینین تاریخی اساسی یوخدور.”۳۹ بو مسئله لر اصلینده سونراکی مرحله ده ایران تورکلرینین آسسیمیلیاسییا پروسئسینی گوجلندیرمه یه خیدمت ائدیردی.

غرب میسیونرلری و شرق شوناسلاری، ائله جه ده اونلارین یئرلی ال آلتیلاری، یئنی جه اساسینی قویدوغو دؤولتین آدینی دا ساده جه “ممالیک محروسه” (حاضیرکی دؤورده بیرلشمیش ایالتلر معناسینی داشییر.) تئرمینینی لغو ائتمکله ایران کیمی ساخلادیلار. لاکین ایران سؤزونون فارسلارین اؤلکه سی معناسیندا تقدیم ائتمک اوچون یئنه ده مختلف اویدورمالارا ال آتدیلار. اونلار بو مسئله ده اویدوردوقلاری “آری” تئرمینیندن و اویدورولاراق گویا اوئستادان اوخودوقلاری “ائیرن وئجه” اولدوغونو ادعا ائتدیلر. اصلینده بونلارین “ایران” تئرمینی ایله هئچ بیر علاقه سی یوخدور. توران تئرمینی ایله یاناشی ایشله نن “ایران” سؤزو ده میفیک آنلاییش اولاراق، قدیم تورکلرین آلپ ارتونقا داستانی ایله باغلیدیر. سونرالار تورک دؤولتینین حیمایه سی آلتیندا تورک ساراییندا فردوسینین اؤزونون ده یازدیغی کیمی اویدوردوغو “شاهنامه” اثرینده ده ایران تئرمینی میفیک تئرمین اولاراق توران تئرمینی ایله برابر ایشله دیلمیشدیر. تورانلا بیرگه ایران و عیراق (ایراق) تئرمینلری فارس سؤزو اولمادیغی اوچون بو دیلده هئچ بیر معنا کسب ائتمیر و تورانا نسبتده “ایران تورکجه یاخین معناسیندادیر و عیراق (اوزاق) قارشیلیغیندا”۴۰ استفاده اولونور. ایران آدی، تورک- مونقول امپراتورلوغونا قدر آنجاق میفیک خاراکتئر داشیمیش و یالنیز تورک- مونقول امپراتورلوغو دؤورو، چینگیز خانین واریثلری یعنی ایلخانی و جیغاتای اولوسلوقلاری آراسیندا یارانان اختلاف نتیجه سینده همین ایران- توران میفیک تئرمینلری اؤلکه آدی کیمی قرارلاشدیریلمیشدیر.۴۱ بوندان سونرا ایسه ایندیکی ایران اؤلکه سی همین آدلا آدلاندیریلمیشدیر.

بئله لیکله اینگیلتره، قید ائتدیگیمیز اوزاق استراژی پلانین اجراسی ایله تورک دونیاسی نین ایران حالقاسینی قیرماقلا، تورک بیرلیگینی پوزا بیلدی. البته اینگیلتره تکجه تورک دونیاسینین ایران حالقاسی ایله کیفایتلنمه دی. او، “هیندیستاندان بیریاينجی دونیا محاریبه سینده بیر میلیوندان آرتیق عسگر و بیر میلیارد روپیه نقد پول آلمیشدیر. بو پوللارین چوخونو عثمانلی دؤولتینی پارچالاماغا صرف ائتمیشدیر.”۴۲ تورکییه نین یوکسک روتبه لی دؤولت آدامی ایله گؤروشن اینگیلتره جاسوسو لارئنس، عثمانلی ایمپئراتورلوغونو محو ائتمک مقصدی گوددویو ایله باغلی (Lawrence) آچیق شکیلده اعتیراف ائتمیشدیر: “سیزی یعنی تورکلری محو ائتمک ایسته دیم، موفق اولمادیم. کوردیستان تشکیل ائتمک ایسته دیم، موفق اولمادیم. فقط عربیستانی تشکیلاتلاندیرماغا موفق اولدوم.”۴۳بای بک
بئله لیکله یاپونییادان آوروپانین اورتالارینا و آفریکانین غرب ساحیللرینه دک اوزانان تورک نفوذو ۲۰- جی عصرده تنزوله اوغرادیلاراق، محو ائدیلمه یه محکوم ائدیلمیشدی. اوچ قیطعه نین حاکیمی کسیلن تورک میلتیندن ۲۰- جی عصرده یالنیز تورکیه رئسپوبلیکاسی اؤز مستقیللیگینی قورویوب، ساخلایا بیلدی.

قایناقلار:

۱- Dr. Cavad Heyət, “Türklərin tarix və fərhənginə bir baxış”, “Varlıq” jurnalının özəl sayı, Tehran ۱۳۷۷ h., s.۲۰-۲۳
۲- Tərtib edəni: Hikmət Hacızadə, “Demokratiya: Gediləsi uzun bir yol”, Demokratiya və antidemokratiya antologiyası, Bakı, ۲۰۰۱, s. ۶۱
۳- راجر، سیوری، ایران عصر صفوی، ترجمه کامبیز عزیزی، چاپ سیزدهم ۱۳۸۴، تهران، نشر مرکز، ص. ۱۰۴
۴- آرمین، کسروی، بیستون، نبشته های آریایی، ص. ۴۰، سایت کتابهای رایگان فارسی و www.zoroaster۷.persianblog.com
۵- Bax: Rəfiq Özdək, “Türkün qızıl kitabı, II kitab, Bakı, ۱۹۹۷, yazıçı nəşriyyatı, s. ۱۸۰-۱۹۰
۶- M. M. Hüseynov, “Dünya türklərinin müxtəsər tarixi”, Bakı, ۱۹۹۹, Elm nəşriyyatı, s. ۵۱
۷- ویل و آریل دورانت، جلد ۱۰، رسو و انقلاب، ویراسته دوم، چاپ ششم ۱۳۷۸، تهران، شرکت انتشاراتی علمی و فرهنگی، ص. ۷۸
۸- “گونئی آذربایجان” ژورنالی، سای ۲، مهر ۱۳۸۲، رسول سواران، “نژادپرستی، آریائیسم و پان ایرانیسم” ص. ۱۳
۹- پرفسور شاپور، رواسانی، نادرستی فرضیه های نژادی آریا، سامی و ترک، تهران، ۱۳۸۰، اننتشارات اطلاعات، ص. ۶۸
۱۰- “تریبون” ژورنالی، سای ۶، قیش ۲۰۰۱، ایسوئچ، علیرضا اردبیلی، “ظهور و افول افسانه هند و اروپایی”، ص. ۲۷۱
۱۱- دنیس رایت، انگلیسی ها در میان ایرانیان، ترجمه لطفعلی خاينجی، مؤسسه انتشارات امیر کبیر، تهران ۱۳۵۹، ص. ۱۷۴
۱۲- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول ۱۳۸۰، تهران، نشر مرکز، ص. ۱۱۵بای بک
۱۳- خلاصه و ترجمه از علرضا اردبیلی، “بتهای آریایی” [1] www.tribun.com
۱۴- ماهنامه دیلماج، شماره ۷ و ۸، تبریز، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۴، علی، موسی زاده، آریایی موهوم، ص. ۷۴
۱۵- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول ۱۳۸۰، تهران، نشر مرکز، ص. ۱۱۶
۱۶- دنیس رایت، انگلیسی ها در میان ایرانیان، ترجمه لطفعلی خاينجی، مؤسسه انتشارات امیر کبیر، تهران ۱۳۵۹، ص. ۱۷۵
۱۷-رلف، نرمان شارپ، فرمانهای شاهنشاهی هخامنشی، تهران، چاپ دوم ۱۳۸۴، مؤسسه فرهنگی و انتشاراتی پازینه، ص. ۱
۱۸- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول ۱۳۸۰، تهران، نشر مرکز، ص. ۱۱۷
۱۹- ناصر پور پیرار، تأملی در بنیان تاریخ ایران، کتاب اول، دوازده قرن سکوت، اشکانیان، نشر کارنگ تهران، ۱۳۸۱، ص. ۶۷
۲۰- رلف، نرمان شارپ، فرمانهای شاهنشاهی هخامنشی، تهران، چاپ دوم ۱۳۸۴، مؤسسه فرهنگی و انتشاراتی پازینه، ص. ۴
۲۱- ناصر پور پیرار، تأملی در بنیان تاریخ ایران، کتاب اول، دوازده قرن سکوت، اشکانیان، نشر کارنگ تهران، ۱۳۸۱، ص. ۵۹
۲۲- اسماعیل رائین، حقوق بگیران انگلیس در ایران، نوبت چاپ: نهم ۱۳۷۳، چاپخانه علمی، ص. ۲۰
۲۳- اسماعیل رائین، حقوق بگیران انگلیس در ایران، نوبت چاپ: نهم ۱۳۷۳، چاپخانه علمی، ص. ۲۲
۲۴- اسماعیل رائین، حقوق بگیران انگلیس در ایران، نوبت چاپ: نهم ۱۳۷۳، چاپخانه علمی، ص. ۲۸
۲۵- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول ۱۳۸۰، تهران، نشر مرکز، ص. ۵۳
۲۶- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول ۱۳۸۰، تهران، نشر مرکز، ص. ۵۳
۲۷- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول ۱۳۸۰، تهران، نشر مرکز، ص. ۵۷
۲۸- آخوندزاده، میرزه فتحعلی، الفبای جدید و مکتوبات، به کوشش حمید محمد زاده، تبریز، ۱۳۷۶، نشر احیا، ص. ۲۴۹
۲۹- مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، اسناد فراماسونری در ایران، جلد دوم، تهران زمستان ۱۳۸۰، ص. ۴۰۵
۳۰- Mister Hemferin xatirələri (İngilis casusunun etirafları), ЗАО «Славянский дом книги» Москва ۲۰۰۳, s. ۱۰
۳۱- مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، اسناد فراماسونری در ایران، جلد اول، تهران زمستان ۱۳۸۰، ص. ۹۲
۳۲- هوار، کلمان، ایران و تمدن ایرانی، ترجمه حسن انوشه، تهران، چاپ اول، ۱۳۶۳، انتشارات امیر کبیر، ص. ۲۲
۳۳- “تریبون” ژورنالی، سای ۴، قیش ۱۹۹۱، ایسوئچ، علیرضا اردبیلی، “دادنامه آذربایجان”، ص. ۲۴۵
۳۴- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول ۱۳۸۰، تهران، نشر مرکز، ص. ۲۳۴
۳۵- “تریبون” ژورنالی، سای ۴، قیش ۱۹۹۱، ایسوئچ، علیرضا اردبیلی، “دادنامه آذربایجان”، ص. ۲۵۶
۳۶- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول ۱۳۸۰، تهران، نشر مرکز، ص. ۲۳۵
۳۷- دکتر شمس الدین، امیر عطایی (ترجمه و تألیف)، صعود محمدرضا شاه به قدرت یا “شکوفایی دیکتاتوری” ص. ۷۲
۳۸- ناصر، پورپیرار، تأملی در تاریخ بنیان ایران، دوازده قرن سکوت! کتاب اول، برآمدن هخامنشیان، چاپ دوم، تهران، آذرماه ۱۳۷۹، نشر کارنگ، ص. ۲۵۱ و برای اطلاعات بیشتر کل کتاب.
۳۹- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول ۱۳۸۰، تهران، نشر مرکز، ص. ۲۷۴
۴۰- ماهنامه دیلماج، شماره ۷ و ۸، تبریز، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۴، علی، موسی زاده، آریایی موهوم، ص. ۷۹
۴۱- حسین، فیض الهی وحید، نام ایران را مغولان بر این سرزمین نهادند، و مراجعه شود به ترجمه مختصرالدول، ابن عبری، ترجمه دکتر میر فخرایی، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)، تهران، ۱۳۷۱، ص. ۶۹
۴۲- Mister Hemferin xatirələri (İngilis casusunun etirafları), ЗАО «Славянский дом книги» Москва ۲۰۰۳, s. ۸۹
۴۳- Plitika Ansiklopedisi, Tercüman, Tercüman gazetecilik matbaasında dizilmiş ve basılmışdır, İstanbul ۱۹۸۲, s. ۳۸۸.

، بیر میللتین سسی
پایلاش | پرینت

---

بعضی عکسلر خبره باغلی اولمایا بیلیر. لطفا دیقتتلی اولون

گوروش کاپانیبدی