گونئي آذربایجان تورک کولتورونون ماکرو دوزلمده سوسيولوژيک ده یر له نديريلمه سي - آرتوم دينچ (ايکينجي بؤلوم)
بای بک، آذربایجان | يئلگؤن, ۱۱-ي آغلارگؤلر , ۱۱۰۰۷ اینجی ایل, چولا ۱۳:۵۲ [آ.خ] | تورکجه, مقاله
|
بو چاليشمادا گونئي آذربایجان تورک کولتورو’نون ده یر له نديريلمه سي و اينجه له نمه سينده ، اؤنجه قونويلا ايلگيلي کيمي کورامسال آچیقلامالار ياپيپ سونرا ائله آلينان کوراملار چئرچئوسينده گونئي آذربایجان تورک کولتورو’نون بوگونکو دورومو ائله آلينيپ ده یر له نديريله جه کتير. کورامسال آچیقلاما - سوسيال (توپلومسال) – کولتوره ل ياپي، گروپ، اويوم وب.- عائله ايلگيلي يازين تاراماسي |
(بو يازي اؤزل اولاراق باي بک اؤچون کؤچورولوب و ديزي اولاراق يايينلانير.)
یؤنتئم:
بو چاليشمادا گونئي آذربایجان تورک کولتورو’نون ده یر له نديريلمه سي و اينجه له نمه سينده ، اؤنجه قونويلا ايلگيلي کيمي کورامسال آچیقلامالار ياپيپ سونرا ائله آلينان کوراملار چئرچئوسينده گونئي آذربایجان تورک کولتورو’نون بوگونکو دورومو ائله آلينيپ ده یر له نديريله جه کتير. کورامسال آچیقلاما - سوسيال (توپلومسال) – کولتوره ل ياپي، گروپ، اويوم وب.- عائله ايلگيلي يازين تاراماسي يؤنتئمييله ياپيلاجاقتير. کورامسال آچیقلامالارين و دورومون ائله آلينان کورامسال چئرچئوده ده یر له نديرمه و تثبیتي نين ياني سيرا، کئندي گؤزله م، ياشانتي و ده نه ييمله ريمده ن ده يارارلاناجاغيم. دولاييسييلا کئندي گؤزله م و ده نه ييمله ريمي کورامسال چئرچئوله رده تئمه لله نديره ره ک آچیقلامايا چاليشاجاغيم.
ماکرو دوزئيده اينجه له مه و ده یر له نديرمه ياپيلاجاق بيرينجي بؤلومده سوسيال (توپلومسال)-کولتوره ل ياپي و سوره چله رله ايلگيلي بويوخ کورامجيلارين (گراند تئوريسینله رين) کوراملاريندان يارارلاناراق گونئي آذربایجان تورک کولتورو’نون ياپيسال بويوتونا، سوره چسه ل آکيشينا و ده یيشمه يؤنونه باخيلاراق اينجه له نيپ ده یر له نديريله جه کتير. بو باغلامدا کولتور قاورامي نين ده یيشيک تانيملاري، بويوتلاري و اؤزه لليکله ري ائله آلينيپ اينجه له نه جه غي نين ياني سيرا گونئي آذربایجان تورک کولتورو’نون بوگونکو دورومو بئليرله نميش قاورامسال چئرچئوله رده ده یر له نديريله جه کتير. آيريجا بير سيستئم اولاراق کولتور آلانلاري و سوسيال (توپلومسال)-کولتوره ل قوروملار بازيندا کورامسال آچيدان ياخلاشاراق گونئي آذربایجان تورک کولتورو اينجه له نيپ دوروم تثبیتي ياپيلاراق ده یر له نديريله جه کتير.
اورتا دوزئيده اينجه له مه و ده یر له نديرمه ياپيلاجاق ايکينجي بؤلومده گونئي آذربایجان تورک کولتورو’نون سوره گنليیيني ساغلاياجاق قورومسال قورولوشلار و اورگانيزه ائديلميش سوسيال (توپلومسال) داورانيشلارا باخيلاجاقتير. بو باغلامدا گروپ ايچي و گروپلار آراسي سوره چله رله ايلگيلي کورامسال ياخلاشيملارا داياناراق گونئي آذربایجان تورک کولتورو’نو اولوملو يا دا اولومسوز يؤنده ائتکيله یه ن قورولوشلارين دورومو و ائتکيله مه اورانلاري ده یر له نديريله جه کتير.
آيني زاماندا گونئي آذربایجان تورک کولتورو’نو اولوملو يا دا اولومسوز يؤنده ائتکيله یه ن گروپلارين اؤزه لليکله ري نين اينجه له نمه سي نين ياني سيرا بو گروپلارين کولتوره ل ايشله وله ري و سوسيال (توپلومسال) ياپيلاري دا ده یر له نديريله جه کتير. اؤرگوتله نميش بيرليکله رين حالکلا ايليشکيله ر آچيسيندان کوللانديکلاري يا دا کوللانابيله جه کله ري عائله تيشيم کاناللاري نين نه له ر اولدوغونا باخيلاجاقتير. باشقا (دیگر) طرفدن گونئي آذربایجان تورک کولتورو’نون سوره گنليیيني ساغلاماق ايستئیه ن اورگانيزه داورانيشلارا باخيلاراق اورگانيزاسيون و ده زورگانيزاسيون سوره چله ري نين نئجه ايشله ديگينه باخيلاجاقتير.
ميکرو دوزئيده اينجه له مه و ده یر له نديرمه ياپيلاجاق اوچونجو بؤلومده بيره يله رين توتوم و داورانيشلاريني بيچيمله نديره ن و يؤنله نديره ن سوسيال (توپلومسال) – پسيکولوژيک ائتمه نله ر کورامسال آچيدان اينجه له نه ره ک بو ائتمه نله رين ايشله ييشي گونئي آذربایجان تورک کولتورو’نو نئجه ائتکيله ديگي عائله ايلگيلي ده یر له نديرمه له ر ياپيلاجاقتير. بونون ياني سيرا سوسيال (توپلومسال) اويوم اولگوسونون کورامسال آچیقلانماسي ياپيلاراق گونئي آذربایجان تورک کولتورو’نده سوسيال (توپلومسال) اويومو ائتکيله یه ن ائتمه نله ره باکاراق اويوم سوره جي نين نئجه ايشله ديگي و هانچی يؤنده گئليشتيغي، عائله رله ديگي تثبیت ائتمه یه و ده یر له نديرمه یه چاليشيلاجاقتير.
سونوچ و يؤنتئمسه ل اؤنه ريله ر باشليکلي دؤردونجو بؤلومده سوسيال (توپلومسال) – کولتوره ل سوره گنليیين اؤن کوشوللاري نين نه له ر اولدوغونا ايليشکين آچیقلاما ياپيلاجاقتير. فلسفه نين مدنیت ياراتماداکي رولو و سوسيال (توپلومسال) مهندسليغين بير مدنیتي ياشاتماق ايچين نه قدر اؤنئملي اولدوغونو گؤره جه کسينيز. آيريجا گونئي آذربایجان تورک کولتورو عائله ايلگيلي سوردوروله بيلير کولتوره ل قالکينما پروژه له ريني کيمي کريتئرله رينه ده یينيله ره ک گوچ ائتمه ني نين اؤنه مينه باخيلاجاقتير.
کولتور قاورامي و کورامي نين ماکروسکوپيک آناليزي (اینجه له مه)
۱ - کولتور قاورامي و تانيملاري
” کولتور ” قاورامي سوسيال (توپلومسال) – کولتوره ل آنتروپولوژي نين قونوسودور. ” آنجاق، کولتورو، ده یيل بير کئليمه ، باشلي باشينا بير ده نه مه يله بيله آنلاتماق، تانيملاماق قولاي بير ايش ده یيلدير. ” (گوونچ (Güvenç) ، ۱۹۹۹؛ ۹۵) گوونچ (Güvenç) ’ (۱۹۹۹: ۹۵) اين بئليرتتيغينه گؤره آمريقالي ايکي آنتروپولوگ، کولتور قونوسوندا ده رله ديکله ري بير آنتولوژيده (کروبئر و کلوجکهوهن (Kroeber - Kluckhohn) ، ۱۹۵۲) کولتور قاورامي نين ۱۶۴ فرقلي تانيميني ده رله ميش و تارتيشميشلاردير. آيني قاوراما بو ده نلي فرقلي تانيم گئتيرمه ک بير آنلامدا قاورامين تانيملانماماسي آنلامينا دا گئلير. پئکي، ” کولتور قاورامي نه ده ن تانيملانامييور؟ اوزمانلار بئللي بير تانيم اوزه رينده نه ده ن آنلاشيپ – بيرله شئمييورلار؟ گوچلوک نه رده ن گئلييور؟ ” (گوونچ (Güvenç) ، ۱۹۹۹؛ ۹۵)
گوچلوغون ندنلري و کؤکئنله ري بؤجور اؤزه تله نه بيلير:
“۱. کولتور، بير توپلومون يا دا بوتون توپلوملارين بيريکيملي اويگارليغي’دير.
۲. کولتور، بئللي بير توپلومون کئنديسيدير.
۳. کولتور، بير ديزي سوسيال (توپلومسال) سوره چله رين بيله شکئسيدير.
۴. کولتور، بير اينسان و توپلوم کورامي’دير. ” (گوونچ، ۱۹۹۹؛ ۹۵)
ليتئراتورده ‘کولتور’ سؤزجوغو ۴ آيري آنلامدا کوللانيلماختادير.
“۱. بيليمسه ل آنلامدا کولتور: اويگارليقتير.
۲. بشري آنلامدا کولتور: اییيتيمدير.
۳. ائستئتيک آنلامدا کولتور: گوزه ل صنعتلاردير.
۴. ماددي (تئکنولوژيک) و بييولوژيک آنلامدا کولتور: اوره تمه ، چوغالتما و یه تيشتيرمه دير. ” (گوونچ ۱۹۹۹؛ ۹۷)
گوونچ’ (۱۹۹۹: ۹۹) ائ گؤره ” کولتور قاوراميني اويگارليق يا دا بئللي بير توپلومون اويگارليغي ” آنلاميندا کوللانانلار، چوغونلوقلا فيلسوفلار، اییيتيمجيله ر، سوسيولوگلار و آنتروپولوگلار اولموشتور.
آشاغيدا کولتور قاورامي نين قاپسامينا، يؤنونه و ايچئريغينه گؤره فرقلي آچيلاردان اؤنه م وريله ن تانيملاردان کيمي اؤرنه کلر وريلمه کتئدير.
” سوسيال (توپلومسال) ميراث و گئله نه کلر بيرليگي اولاراق
کولتور، وارليغيميزين ياپيسيني (توخوسونو) بئليرله یه ن سوسيال (توپلومسال) بير سوره چله اؤغره نديگيميز اويگولاما و اينانچلارين، ماددي و معنوي اؤغئله رين بيرليگيدير. (ساپير، ۱۹۲۱، ۴: ۴۰۲)
حايات يولو يا دا بيچيمي اولاراق
کولتور، بير توپلومون توم ياشام بيچيميدير. (لينتو، ۱۹۴۵)
کولتور، بير گروبون ياشام بيچيميدير. (ماقوت، ۱۹۴۹)
ايده آللر، ده یر له ر و داورانيشلار اولاراق
‘کولتور’ سوسيال (توپلومسال) – کولتوره ل ائوره نده کي آچیق – سه چيک ائيله مله رين و باشقا (دیگر) آراچلارين اورتايا کويدوغو و نه سنه لله شتيرديگي، آنلاملار، ده یر له ر و قوراللار، بونلارين ائتکيله شيم و ايليشکيله ري، بوتونله شميش و بوتونله شمه ميش گروپلاريدير. (سوروکين، ۱۹۴۷: ۳۱۳)
چئوره یه اويوم اولاراق
اينسانلارين (ايچينده بولوندوقلاري) ياشام کوشوللارينا اويمالاري نين توپلامي اونلارين کولتورودور. (سومنه ر و کئلله ر، ۱۹۲۷)
گئنيش آنلامدا اییيتيم اولاراق
کولتور، توپلومسال اولاراق اؤغره نيله ن و آيني يولدان یئني کوشاکلارا عائله تيله ن داورانيش اؤرونتوله ريدير (قالیبلاريدير). (توززه ر، ۱۹۳۰’دان اؤنجه )
بيرئيسه ل پسيکولوژي اولاراق
کولتور بويوتوله ره ک ائکرانا يانسيتيلميش بيرئيسه ل پسيکولوژيدير. (بئنه ديجت، ۱۹۳۴)
اولوشومو و کؤکئني
کولتور، سوسيال (توپلومسال) ائتکيله شيم اورونودور. (وينستون، ۱۹۳۳: ۲۰۹)
کولتور، چئوره ميزين اينسان ياپيسي اولان بؤلومودور. (هئرسکوويتس، ۱۹۴۸: ۱۷)
کولتور، دوغانين ياراتتيکلارينا قارشیلیخ، اينسان اوغلونون ياراتتيغي هئر شئيدير. (مارخ [زووريکين]، ۱۹۶۷)
دوشونوش اولاراق
کولتور بئللي بير سيستئم يا دا بوتونودور. (ويسسلیه ر، ۱۹۱۶)
سيمگه (سمبل) اولاراق
کولتور، ماددي ائشيانين، داورانيشلارين، دوشونجه و دويقولارين، سمبلله رده ن اولوشان و سمبلله ره دايانان، بير اؤرگوتله نمه سيدير. (وهيتئ، ۱۹۴۹: ۳۶۳) ” (گوونچ، ۱۹۹۹؛ ۱۰۰)
ايلک کولتور کورامجيلاريندان ائ.ب. تايلور’ا گؤره کولتور؛ ” بيلگيگي، اينانجي، صنعتي، اخلاقي، اؤرف و عادتله ري فئردين مه نسوپ اولدوغو جه ميیه تين اورگاني اولماسي عایديباري عائله قازانديگي آليشکانليقلار و بوتون باشقا (دیگر) بئجه ريله ريني گؤستئره ن اولدوکچا گيريفت بير بوتوندور. ” (تورهان، ۱۹۶۹؛ ۳۹)
ويلليام آ. هاويلاند کولتورو، “توپلوم اویه له ري طرفيندان حاياتا گئچيريلديگينده توپلوم اویه له ري نين اويگون و کابول ائديله بيلير گؤردوغو آراليغا اويگون دوشئن داورانيشلار اوره تئن قوراللار و ستاندارتلار کومه سيدير. ” ديیه تانيملاميشتير. (ا. هاويلاند، ۲۰۰۲؛ ۶۵)
تورک سوسيولوگلاريندا آ. کورتکان’ا گؤره ؛ ” کولتور اينسانين اينسان طرفيندان تئسيس ائديلميش و ياراتيلميش اولان چئوره سيني ايفاده ائده ر. ” (کورتکان، ۱۹۷۶؛ ۱۶)
” بوتون حیوانلار ايچينده يالنيز اينسان، آنتروپولوگلارين ‘کولتور’ ده ديکله ري دوام ائده ن و گئليشئن داورانيش تارزلارينا صاحیبتير. ” گؤروشونه کاتيلان ن. ائرده نتوغ دواملا، ” … اينسان داورانيشلاريني، باشقا (دیگر) هئر هانچی بير حیوانا (جانلييا) اورانلا، چوخ داها بويوخ اؤلچوده اؤیره نيم يولويلا قازانير. اؤته ياندان، اينسانلار آز چوخ اؤرگوتله نميش کومه له ر حالينده ياشارلار کي بونلارا ‘توپلوملار’ ده نير: هئر توپلومون ايسه کئندينه اؤزگو بير کولتورو واردير… کولتور، اؤزه ل بيلگي آلانلارينا عاید ده یيلدير: بو، بوتون اينسان ائيله مله ري نين قاپساديغي آلانلاردان دوغان داورانيش تارزلاريني قاپسار ” ده مه کتئدير. (ئرده نتوغ، ۱۹۷۶؛ ۹۲)
کانيمجا، چوخ فرقلي بيچيم يؤن و ايچئريک آچيسيندان تانيملانميش اولان کولتور قاوراميني ‘دوغادا اولمايان، اينسان اوغلونون ياراتتيغي سويوت و سوموت هئر شئي’دير ديیه تانيملايابيليريز. بو تانيملاردان سونرا، سانيريم آرتيق کولتورون فرقلي بويوتلارينا قيسساجا گؤز آتمانين زاماني گئلميشتير.
، بیر میللتین سسی_ _ _ _ _ _ _
مربوط اُلان یازیلار
پایلاش | پرینت
بورا باغلي يازيلار:
- تاپيلمادي
http://www.baybak.com
بای بک سایتیندان پرینت اولوب
http://www.11007.baybak.com/190.azr
یازینین اینترنت آدرسی
گوروش کاپانیبدی