“گونئی آذربایجان” سیاسی موباریزه و “بوتؤو آذربایجان “ اینتئقراسیون سؤیلمه ملری - گؤنتاي گنجآلپ
بای بک، آذربایجان | آنناآخشامي, ۱۴-ي قوراپيشيرن , ۱۱۰۰۷ اینجی ایل, چولا ۱۶:۲۴ | تورکجه, مقاله
 |
. | ”بوتؤو آذربایجان” سؤیله می نین سیاسی دئییل، اینتئقراسیون ماهییتلی سؤیلم اولدوغونو سؤیله دیک. چونکو قورتولموش گونئی آذربایجان مکانیندا بوتؤولوک اوغرونا گئده جک یاخینلاشمادا قارشیدا باشقا بیر میللت انگل اولاراق دورمایاجاقدیر. بو مرحله ده ایقتیصادی اینتئقراسیون، الیفبا بیرلیگی، ادبی دیل بیرلیگی، تحصیل بیرلیگی تدریجن مؤوجود اولان فرقلیلیکلری اورتادان قالدیریب و اورتاق ذؤوق آنلاییشینی، اورتاق ائستئتیک قاوراییشی و حتّی اورتاق سوفره مدنییتیندن توتموش حیاتین بوتون ساحه لرینده اورتاقلیق ساغلایا بیلر.
“بوتؤو آذربایجان” بو سببدن سیاسی سؤیلم دئییل، اینتئقراسیون سؤیله میدیر |
تاریخ اوزَرینه سوسیولوژیک آراشدیرمالار، اولایلارین عادتن ایکی ایستیقامتده اورتایا چیخدیغینی ایثبات ائتمیشدیر:
۱- تاریخین یاراتدیغی اولایلار (تاریخین یاراتدیغی میللتلر).
۲- اولایلارین یاراتدیغی تاریخ (میللتلرین یاراتدیغی تاریخ).
بونو بیر نئچه اؤرنکله داها دا آنلاشیلیر حالا گتیره لیم. اسکی سووئتلر مکانیندان ۱۵ باغیمسیز دؤولت تاریخ صحنه سینده اؤز ایستیقلاللارینی اعلان ائتدیلر. اصلینده سووئتیزمی داغیدان میللتلرین میللی موباریزه لری اولمادی. ایقتیصادی چؤکوش، تئکنیک باخیمدان گئریقالما، مودئرن دونیا ایله ایلیکشیلرین قوپوشو روشوتله بیر یئرده ال-اله وئریب سووئتیزمی چؤکَرتدی. بو چؤکوشدن سونرا اصلینده باغیمسیزلغی حاق ائتمه ین اؤلکه لر باغیمسیز اولدولار. مثلن ائرمنیستان اؤز ایستیقلالی یولوندا هانسی موباریزه نی آپاردی؟ تورکوستان و دیگر جومهورییتلر ده ائله جه. یالنیز گورجوستانین و آذربایجانین جوزیی دیره نیشلری اولموشدور. بونون ترسینه اولاراق اؤز ایستیقلاللاری یولوندا پرئزیدئنتلری ایله بیر یئرده اؤلوم- دیریم ساواشینا چیخان چئچئنلر باغیمسیز اولا بیلمه دیلر، بیلمیرلر. اوچ بالتیک اطرافی اؤلکه لر ایستیثناء اولماقلا قالان دؤولتلرین باغیمسیزلیقلاری تاریخین تانیدیغی شانس اثری اورتایا چیخمیشدیر.
گئنیش ساوئتلر مکانینداکی اولایلارین آخیشی بو اؤلکه لری باغیسیز ائتمیشدیر. بونون آدینا دئیه لیم تاریخین یاراتدیغی حادیثه لر و بئله بیر سوال دا سورالیم: اگر ایقتیصادی، سیاسی چؤکوش و غربله اولان موناسیبتلر یاخین وعده ده ایرانی داغیداجاق اولورسا، مرکزین نظارتی ضعیفلرسه، او زامان سووئتلرده اولدوغو کیمی تاریخین تانیدیغی فورصت و شانس ایران مکانیندا یاشایان میللتلر اوچون ده دوغا بیلرمی؟ شوبهه سیز کی، تاریخین گتیریلری، یا دا تاریخین تانیدیغی فورصتله میللی کیملیگین یوکسَلیشی بیر قوشوتلوق (موازیلیک) تشکیل ائدرسه بو سوالا موثبت جاواب وئرمک مومکوندور. یعنی اولایلارین آخیشینا میللی حئیثییتیمیزی، میللی شعوروموزو قاتاجاق اولورساق، ندن بئله بیر فورصت قانسیز- قاداسیز شکیلده بیزیم اوچون ده دوغماسی؟. بو مؤوضوع اوزَرینه دوشونمک لازیمدیر.
بو باغلامدا گونئی آذربایجان میللی حرکتی تئوریلر گلیشدیرمه لی، تهدید و فورصتلر حاققیندا اؤن بیلگی حاضیرلیقلاری اورتایا قویمالیدیر. خوصوصن بیر چوخ سؤیله ملر اوزَرینه فیکیر یورودولمه لیدیر. سؤیلم ندیر؟ سؤیلم، دیلین سؤز داغارجیغیندان ایستیفاده ائدیب بللی بیر سیاسی، ایقتیصادی، مدنی گؤروشو ایفاده ائدن بیر آنلاییش، یا دا بیر جومله دندیر. مثلن بیزیم دیلیمیزده “بؤلونموش”، “حرکت”، “بوتؤو”، “گونئی”، “قوزئی”، “شووینیزم”، “میللی”، ”اویانیش” کیمی سؤزلر وار. بو سؤزلردن دوزَلتدیگیمیز “بؤلونموش آذربایجان”، “بوتؤو آذربایجان”، “گونئی آذربایجان میللی حرکتی” کیمی سؤز بیرلشمه لری هر بیری بیر سؤیله مدیر. بو سؤیلمه لرین آرخاسیندا میللی ایراده نین ایستکلری و فعالیتلری دورماقدادیر.
هر بیر سؤیلم عقلی، فیکری چالیشمانین اورونودور. سؤیله ملرین اوزون و یا یاخین وعده ده قبول ائدیلیب ائدیلمه یه جکلرینه باخمایاراق، هم عقلی چالیشمانین نتیجه سی کیمی تظاهور ائدر، هم ده توپلومسال ذهنییتین درینلشمه سینه ایمکان ساغلار. بو سببدن ده سؤیلم گلیشدیره بیلمه یَن دئوینگنلیکلر (حرکتلر) جسارتدن یوخسون، پلانلاما گوجوندن محروم اولاراق تاریخه گؤمولرلر. سؤیلمه لرین آرخاسیندا سیاسی، ایقتیصادی فلسفه دورار، مدنی احتییاجلار یاتار. آزاد و موستقیل اؤلکه لرده سؤیلمه لر ان چوخ دئموکراسی، اینسان حاقلاری، بیرئیسل اؤزگورلوکلرین گئنیشله مه سی، چئوره حاقلاری، حئیوان حاقلاری و ائکونومیک گلیشمه لر اساسیندا شکیلله نیر. سیاسی شرحلرین، سیاسی فلسفه لرین سوموتلاشمیش (موشخصلشمیش) شکلی اولان سؤیله ملر، ایجتیماعی آیدینلامادا بؤیوک رول اوینار. مثلن بو گون “گونئی آذربایجان میللی حرکتی” آرتیق توتارلی بیر سؤیلم کیمی جمعیتین ایچینده اؤز یئرینی آلمیشدیر. بو سؤیله می باش-آیاق ائتمه یه ده احتییاج یوخدور و کیمینسه ده بونا گوجو چاتماز. هر بیر سؤیله مین تاثیرلی اولا بیله جگی بیر زامان دیلیمی وار.
“مثلن گونئی آذربایجان میللی حرکتی” بیر سؤیلم اولاراق ایکی یوللا جانلی تاریخ صحنه سیندن چیخیب آرشیوله شه بیلر:
۱. بو حرکت اؤز هدفینه چاتار، گونئی آذربایجان آزاد اولار و آرتیق بو سؤیلم تاریخین آرشیوینه گیریب و یئرینی باشقا سؤیله مه، مثلن “بوتؤو آذربایجان” کیمی اینتئقراسیون کاراکتئرلی سؤیله مه بوراخا بیلر. داها معقول، داها منطیقلی گؤرونن بودور. چونکو بو دوغرولتودا میللت معنوی- ماددی ائنئرژی یاتیرماقدادیر.
۲. گونئی آذربایجان میللی حرکتی چوخ آغیر بیر ضربه آلار، مثلن ۲۱ آذر حرکتینده اولدوغو کیمی و بو حرکتی چؤکردرلر. بو شکیلده ده بو سؤیلم آرشیولشه بیلر. نئجه کی، ۲۱ آذر مغلوبییتیندن سونرا، بئله بیر سؤیلم اولماز اولدو. سووئتلرین چؤکوشو ایله بیزلر اؤزوموزو گئنیش چاپلی اولاراق تانیما ائحتییاج دویدوق.
***
ایندی بو گیریشدن سونرا گله لیم اساس مؤوضوعیا. بو گون هانسی سؤیلم سیاسی و هانسی سؤیلم اینتئقراسیون ماهییتی داشیماقدادیر؟
گونوموزون وئریلریندن باخدیغیمیزدا “گونئی آذربایجان میللی حرکتی” سیاسی بیر سؤیلم اولاراق درک ائدیلمکده دیر. “بوتؤو آذربایجان” ایسه نه ائلچی بَگین زامانیندا نه ده ایندیکی زاماندا سیاسی سؤیلم اولمامیش، اینتئقراسیون کاراکتئرلی سؤیلم اولموشدور. مؤوضوعنو داها دا آیدینجا آنلایا بیلمه میز اوچون بو شکیلده سؤیله یه لیم: گونئی آذربایجان سیاسی موباریزه نین نسنه سیدیر. چونکو اونون اؤنونده فارس شووینیزمی کیمی بؤیوک بیر انگل وار. گونئی آذربایجان بو سیاسی انگلی آشاراق اؤزونه سیاسی بیر فورما قازانماق زوروندادیر. بو سیاسی فورما قازانما یولوندا البتته کی، باکی نین، آنکارانین، تورکوستانین و بوتون دونیانین مدنی تجروبه لریندن فایدالانیلاجاقدیر. لاکین سیاسی دئوینگنلیک اولاراق، تبریز مرکزلی تجروبه بیریکیمینه، سیاسی تشکیلاتلانمایا و تبریز مرکزلی اولوسلارآراسی ایلیشکیلره احتییاج واردیر. دوغرو بیر پلانلاما و سیاسی رئالیته لر اوزَرینه علمی اولماغا چالیشان آنالیزلر بو یؤنده بؤیوک باشاریلار ساغلایا بیلر. لاکین اینتئقراسون سؤیله مینی سیاسی سؤیله مین یئرینه یئرلشدیرمک هم میللی حرکتین جیدییئتینه ضرر وئرر، هم ده میللی حرکت اولوسلارآراسینا داشینماقدا زورلوق چکر.
بو آچیدان باخاراق گونئی آذربایجان میللی حرکتی، یاخین، اورتا و اوزاق سؤیله ملر ائله جه ده سیاسی و اینتئقراسیون کاراکتئرلی سؤیله ملر حاققیندا دیققتلی داورانمالیدیر.
گونئی آذربایجان میللی آزادلیق حرکتی نین ایچه دؤنوک و دیشا دؤنوک استراتئژیلر گلیشدیرمه سی نین یانی سیرا، سؤیلم قاریشیقلیغینا گیرمه مه سی ده اؤنملیدیر. موباریزه آپاران، ایچده و دیشدا بوتون گلیشمه لری دَگرلندیرن گونئی آذربایجان میللی حرکتی زامان- زامان، آشاما-آشاما اؤز ایمکانلارینا و دونیا شرطلرینه گؤره سؤیله ملر اورتایا قویماق زوروندادیر. اولوسلارآراسی موناسیبتلری موشاهیده تجروبه سینی گلیشدیرمک و اونون ایشیغیندا ایچ چئوره نی آنالیز ائتمک میللی سؤیله ملرین و میللی هدفلرین فورمولاسیونونا جیدی تاثیر بوراخا بیلر. ایندیلیک گونئی آذربایجان مرکزلی بیر پولیتاکانین ایلکین سؤیله می بیلگی و معنوی ایقتیداری گلیشدیرمکدن عیبارتدیر. فارس شووینیزمی نین سؤیله ملرینی هم بیلگی، هم تاریخ، هم ده حیسسی پلاندا چؤکرته جک سؤیله ملرین اوراتایا چیخماسی ضروریدیر.
داها گئنیش میقیاسدا قونونو اله آلاجاق اولورساق، بو ایستیقامتده سؤیله ملر گلیشدیرمک زورونداییق:
۱. فلسفی سؤیلم- تورکچولوک و تورک دیلینی فلسفه دیلی ائتمه چابالاری .
۲. ائتیک سؤیلم- مودئرن اخلاقا اویوم ساغلاما. مودئرن سوسیال ایلیشکیلری گلیشدیرمه (اولوس و اینسان حاقلاری نین فلسفه سینی درینلیگی ایله آنلاماق).
۳. مدنی سؤیلم- شعردن، موسیقیدن، هئیکلتراشلیقدان، رسساملیقدان و دیگر صنعت شاخه لریندن یارارلاناراق میللی حرکتی ائستئتیزه ائتمک. بونا ائستئتیک سؤیلم ده دئیه بیلیریک.
۴. پولیتیک سویلم- گونئی آذربایجان مرکزلی سیاسی داورانیشی توپلومون ایچینه و دیش دونیایا داشیماق.
شوبهه سیز کی، بوتون بونلارین هامیسی گئنیش میقیاسلی بیلگی کادرلاری نین شکیللنمه سی ایله مومکون اولا بیلر. اونا گؤره ده بوتون بو سؤیلم گلیشدیرمه لرین تَمَلینده اوخوما و اویقولاما دورماقدادیر. یعنی ماکرو-ستراتئژیک آشامالار و میکرو-ستراتئژیک آشامالار اوزَرینه آراشدیرمالار ائدیله رَک ایجتیماعی تشکیلاتلانمانی پلانلاماق میللی حرکتین هدفلریندن ان اساسیدیر.
بو آرادا گونئی آذربایجان میللی حرکتی باخیمیندان میکرو-ستراتئژیک و ماکرو-ستراتئژیک آشامالاری بو شکیلده دَگرلندیرمک مومکوندور: میکرو-ستراتئژیک آشاما ترجیحلر مرحله سیدیر. بیر سورو آلتئرناتیولر اورتایا قویولور. آلتئرناتیولر دوغرو قرار وئرمگی دقیقله شدیره بیلر. بو آلتئرناتیولر ایچ شرطلره گؤره گلیشیر. مثلن بو گون گونئی آذربایجاندا ایران آنا یاساسی نین ایمکان وئردیگی چئرچیوه ده دیل اوغرونا گئرچکدن چوخ حئیثییتلی موباریزه آپارانلار واردیر. اونلار میللی مدنییتیمیزی ان چتین زامانلاردا قورویوب گلیشدیرمه یه چالیشمیشلار. ایران آنا یاساسینی قبول ائتمه یَرَک موباریزه آپارانلار دا وار. بونلارین هامیسی اؤلکه ایچی شرطلره گؤره گلیشن اولایلاردیر. لاکین ماکرو-ستراتئژی آشاما بیر قرار مثله سیدیر. چونکو ماکرو-ستراتئژی آشاما هم ده اولوسلاراراسینا خیطاب ائدر. میکرو-ستراتئژیک آشامادا اینتئقراسیون سؤیلمه لرینی ده موسیقیده، شعرده و دیگر صنعت ساحه لرینده دیله گتیرمک گره کیر. اولوسلارآراسینا خیطاب ائتمک تجروبه سینی قازانماق چوخ اؤنملیدیر، اونون اوچون اولوسلارآراسی سیاسی اویون شرطلرینی ده بیلمک گرکمَکده دیر. ماکرو-ستراتئژیک آشاما، ایچ ترجیحلرین اورتاقلاشا قرارینی تشکیل ائتمکده دیر. یالنیز، مثلن اولوسلارآراسینا حئکایه فیلان لازیم دئییل، آنجاق بو گون گونئی آذربایجانا بیرینجی لازیم اولان شئی میللی دیلده علمی، فلسفی ادبییاتی تامین ائتمکدیر.
فارس شووینیزمینی چؤکرتمک و یوردوموزدان دیشلاماق اوچون اولقون، یئتیشکین، آرخاسیندا بیلگی و تجروبه دایانان سیاسی سؤیلم گلیشدیرمه نین یانی سیرا ایستر-ایستَمز اینتئقراسیون سؤیله می ده کندیلیگیندن گلیشه جکدیر. بیزده اینتئقراسیون سؤیله ملری نین تاریخی داها اسکیلره دایانماقدادیر. شهرییارلا، سهندله مکتوبلاشان قوزئی شاعیرلری نین شعرلرینده دایما درین بیر اینتئقراسیون دیلگی بارینمیشدیر. اینتئقاراسیونون بیرینجی آشاماسی قوزئی آذربایجانلا و داها سونرا بوتون تورک اؤلکه لری ایله اولمالیدیر. بو شکیلده بیر اینتئقراسیون ذهنییتی فارس شووینیزمی نین قارشیسیندا ساوونماسیز و کیتابسیز بوراخیلان آنا دیلیمیزی جانلاندیرا بیلر. ندن اینتئقراسیونون بیرینجی آشاماسیندا قوزئی آذربایجان دورمالیدیر؟ چونکو قوزئی آذربایجان بیزیم وطنیمیزدیر. او یوردلار بیزیم وطن اخلاقیمیزین ایچینده یئر آلماقدادیر. قاراباغین آزاد اولونماسی ایله باغلی اولاراق بیر باشا مسئولییت داشیییریق. لاکین آنلامامیز گره کیر کی، قاراباغین قورتولوشونا یاردیمچی اولا بیلمه میز اوچون “گونئی آذربایجان مرکزلی پولیتیکا” سؤیله می اوزَرینه دوزگون آنالیزلر گلیشدیرمه لیی ییک. یعنی گونئی آذربایجانین فارس شووینیزمی نین تاثیریندن قورتارماسی قاراباغا قارشی ایران- فارس جبهه سینی اورتادان قالدیراجاقدیر. آذربایجانین داها گئج بیرلشمه سی اؤنملی دئییل، اؤنملی اولان گونئی آذربایجانین قورتاریشیدیر. گونئی آذربایجانا حاکیم اولاجاق میللی ایراده ائرمنیلرین ایقتیصادی شاه داماری اولان ایران طرفینی که سیب آتاجاقدیر.
”بوتؤو آذربایجان” سؤیله می نین سیاسی دئییل، اینتئقراسیون ماهییتلی سؤیلم اولدوغونو سؤیله دیک. چونکو قورتولموش گونئی آذربایجان مکانیندا بوتؤولوک اوغرونا گئده جک یاخینلاشمادا قارشیدا باشقا بیر میللت انگل اولاراق دورمایاجاقدیر. بو مرحله ده ایقتیصادی اینتئقراسیون، الیفبا بیرلیگی، ادبی دیل بیرلیگی، تحصیل بیرلیگی تدریجن مؤوجود اولان فرقلیلیکلری اورتادان قالدیریب و اورتاق ذؤوق آنلاییشینی، اورتاق ائستئتیک قاوراییشی و حتّی اورتاق سوفره مدنییتیندن توتموش حیاتین بوتون ساحه لرینده اورتاقلیق ساغلایا بیلر.
“بوتؤو آذربایجان” بو سببدن سیاسی سؤیلم دئییل، اینتئقراسیون سؤیله میدیر کی، بیزیم سیاسی سؤیله میمیزده ایتیره ن و قازانان طرفلر مؤوجوددور: فارس شووینیزمی ایتیره ن، گونئی آذربایجان قازانان طرف. لاکین “بوتؤو آذربایجان” سؤیله مینده ایتیره ن یوخدور، یالنیز قازانان وار. هم گونئی هم ده قوزئی قازانیر. آوروپا بیرلیگی ایچینده تام عئینی دیلدن عیبارت اولان میللتلر اینتئقراسیون نتیجه سینده باغیمسیز دؤولتلر شکلینده بیر آرایا گلمیشلر. مثلن آلمان دیللی اؤلکه لر بیر دؤولت چاتیسی آلتیندا بیرلشمه نی هئچ دوشونمورلر ده. بوتؤو آذربایجانلا ایلگیلی نظرده توتولان اینتئقراسیون سورَجی زامان ایچینده فئدئرال یا دا کونفئدئرال “بوتؤو آذربایجان” ائحتییاجینی دوغورا بیلر. یعنی ایقتیصادی، مدنی آلتیاپیسی زیربناسی) حاضیرلانان ایکی آذربایجانین ندن فئدئرال شکیلده بیر آرایا گلمه سی موکون اولماسین؟ لاکین بونلار دویغولاردا، ائستئتیک آنلاییشلاریمیزدا دولاشان و اصلا اونودولماماسی گرکن اینتئقراسیون سؤیله ملریدیر. عملی سییاست ایسه بوتون ایمکانلاردان فایدالاناراق فارس شووینیزمی نین نفسینی گونئی آذربایجاندان کسمَگی طلب ائدیر.
۰۵/۰۷/۲۰۰۷
، بیر میللتین سسی_ _ _ _ _ _ _
مربوط اُلان یازیلار
- ===> بوتؤو آذربايجان سؤيله ميندن اوزاقلاشماق، فارس شووونيسمينه يارديم ائتمک دئمکدير
- ===> " بوتؤو آذربايجان" سؤيله ميندن فارس شووينيزمي فايدالانا بيلرمي؟ - گؤنتاي جوانشير
پایلاش | پرینت
- تاپيلمادي
http://www.baybak.com
بای بک سایتیندان پرینت اولوب
http://www.11007.baybak.com/1669.azr
یازینین اینترنت آدرسی
گوروش کاپانیبدی